Hip-Hop / Rap and I : parallel lives

This year (2023), 50 years of Hip Hop-music and –culture is celebrated. As I understood, in 1973, at an “epic” summer party in the Bronx, New York (US), Dj Kool Herc, mixed two records from different turntables (without a mixer, back then, mind you), by switching from one drum solo to the one on the other record, creating thus a continuous drum groove, on which he rapped (the "merry-go-round" technique). The rest is history, you can say.

ABOUT THE SAME AGE

If this is really the beginning, hip-hop has about the same age as me. So, a good occasion, this celebration, to reflect upon my relationship with hip-hop and rap music. I am after all a music lover, since young, and especially Black music. I also try to make songs myself.

Granted, I am much more a Reggae fan than a Hip-Hop fan, but I kept an open eye for other genres. I grew up in the Netherlands (not far from Amsterdam), and got into Reggae since I was about 11 years old, around the year 1985, in the vinyl age, listening to Peter Tosh, Bob Marley, the Wailing Souls, and more and more Reggae artists. I also kept track of newer Reggae (New Roots).

Inevitably I got into contact with “pop” or more commercial music as a child (through mass media, via other people), but Rap for some reason was less on my radar back then. Some guys around me liked hard rock (Kiss), my parents played Italian or Latin/Spanish music, but I also heard some songs by Stevie Wonder, or funky sounds by James Brown I liked then. Somehow I felt “Black” music attracted me a bit more, and less “heavy electric guitar” rock music. I liked folksy rock or the Beatles a bit more, but, importantly, I liked to dance to music (limiting my interest for e.g. some melodic Italian songs, though there were nice songs between them). Some songs of Spanish crooner Julio Iglesias I admittedly liked (guilty pleasure?) – he could sing -, though maybe in part because Julio had a few more rhythmical aspects in his songs. I liked some Flamenco (from South Spain) for that reason too.

RAPPERS DELIGHT

My biggest love became Reggae, however, by 1985, and it stayed like that. What in hindsight puzzles me a bit is that the well-known world Rap hit Rappers Delight (around 1981) by the Sugar Hill Gang largely escaped my attention. It probably has to do with my age or high school, as my older brother told me as that song was a hit among boys at his high school (in the Netherlands), and they even rapped along with the catchy flowing lyrics, knowing them by heart (“and do the hip hop, the hippie.. etc..”). This song must have opened many eyes of European youths toward Hip-Hop and rap from New York, and might have some made fans, who knows. When it was a hit in the Netherlands and Europe (an influential one, at that), I was just about 6 years old, so perhaps too young to get it then.

Grandmaster Flash’s The Message, soon after, became also quite a hit (more "alternative", though), but I only remember that one very vaguely too from the time itself, and mostly the “project/ghetto” scenery of the video.

My music interest was since around 1985 more focused on Jamaica than on the US, perhaps unusual in the Netherlands and Europe, though some US soul, blues, or funk I liked. When I got more attention to New York hip-hop, it was already in the later 1980s and early 1990s. The interesting fact is that I viewed this hip-hop and rap from a Reggae perspective. That route is interesting I think: from Reggae to Rap.. you have it the other way around too, as well, of course, especially nowadays, and with US dominance on Western commercial pop culture.

YO! MTV RAPS

This Western commercial pop culture was not my thing, and even less MTV , but when MTV aired (compensating after a - probably racist - anti-Black music policy at MTV), with Yo! MTV raps, it got some of my interest. That regular show Yo! MTV raps, luckily lacked the subtle censorship (since they were caught?) of MTV before, when it avoided Black artists besides Prince or Michael Jackson, as Yo! even gave attention to hip hop with Black awareness messages like Public Enemy, Poor Righteous Teachers, KRS One, Slick Rick, also more fun-based hip-hop too of course, big names like Run DMC, Kool Moe Dee, Biz Markie, and LL Cool J, and even gave some attention to upcoming acts. I enjoyed this often, especially the “free creativity” the young rappers showed, their “informal” ways even seeming refreshing to me. Furthermore, I liked that they were common Black people “from the streets”, to use a cliché.

That “casual” or “informal” aesthetic has of course remained a characteristic of hip-hop, haha. That is: being or acting “casual” only becomes “cool” when there is some talent involved (rendering groovy stuff), else it’s just seeming annoying. One of my brothers tended to comment when we saw mediocre rappers on tv, acting casual: “those guys seem annoying” (or in Dutch: “van die vervélende gasten, zijn dat..”). Only quality makes the casual cool (goods sentence for a Yogi Tea bag btw, haha).

Quality.. in other words: substance and originality. According to the Wikipedia article on hip-hop, I fell - I was around 15 or 16 years old - into the Golden Era (Late 1980s, Early 1990s) of Hip-Hop, and indeed it seemed a good period musical-wise and “conscious”-wise to me, as far as I could tell, with artists like Public Enemy and De La Soul coming up, and Eric B & Rakim, Run DMC, LL Cool J, Queen Latifa, and others in their prime..

TOASTING

I was well into Reggae by then, and knew the “rhythmic vocalizing” – called: “toasting” – within Reggae well. “Old school” Jamaican Toasting (U Roy, I Roy, Dennis Alcapone, Trinity, Prince Jazzbo, U Brown) from the 1970s tended to be rhythmical, but meandering around the beat (like a percussionist, so to speak), but by the 1980s a straighter “on the beat” rhythmic flow had developed in Jamaica as well, starting with Early Dancehall singers (also called DJ’s in Jamaica) like Lone Ranger, Admiral Tibet, Charlie Chaplin, and Brigadier Jerry, continuing with later artists like Capleton, Burro Banton, or Buju Banton and Sizzla even later.

Well now, that later “on the beat” Toasting of 1980s Reggae, of people like Lone Ranger can be seen as a vocal precursor to the likewise “straight” style of Rapping of US rappers: on the beat. While earlier “free” toasters like U-Roy certainly also influenced hip-hop culture, originating the whole aesthetic of rhythmically vocalizing on existing music (instrumental versions of vocal songs). I even am willing to argue that Wear You To The Ball, an early, 1970 U Roy single on existing music (on song by Jamaican group the Paragons), was the first Rap-like studio recording ever.

The specific style of Toasting that developed in Jamaica by the 1980s (heard on 1980 and 1981 songs already, such as Lone Ranger’s Love Bump above), was also a precursor to Rapping, though. Perhaps coincidence, as everyone can hear the beat and choose to rap on it or not, but the direct influence of Jamaican music and Reggae on New York Hip-Hop has been more than proven. Key pioneering figures, including the mentioned pioneer DJ Kool Herc, were of Jamaican descent, knowing Jamaica’s sound system and Toasting culture. DJ Kool Herc also liked James Brown, he said, explaining that direction of hip-hop.

The musical shift from Jamaican (Rocksteady, Reggae) riddims to US Black music in New York, but with the same principle, further gave hip-hop its own identity.

OLDER SCHOOL

When I got more into hip-hop, around my 15th year of age, the older school-hip-hop (not the oldest) of the day was based on samples or instrumental parts of songs by often James Brown, George Clinton, or other Funk greats.. funky licks and riffs that were good to rap on, with extensive lyrics telling stories, rather than repeating phrases as in pop songs with, also making it interesting.

I was intrigued by the mere creativity of this sampled hip-hop, also with regard to the videos accompanying songs, showing other urban worlds (New York then mainly). Another aspect that I appreciated were the poignant, direct lyrics in hip-hop – social commentary from the streets -, even without the repetition of phrases as in other genres, the message came across, often through forceful delivery, very creative word play and rhyming, or a good flow. Especially (but others as well), in my opinion, Chuck D – of Public Enemy - was a master in that, with “cool” sentences and lyrics I still remember, forming often “poems within poems”, while expressing social commentary about racial injustice: “Something ain’t right. Treated like dynamite. Gonna blow you up, and it just might..”, is one of those poems within a poem. “Bruised, battered, and scarred, but hard”, another cool sentence I remember by Chuck D (from song Black Steel In The Hour Of Chaos).

For a period I even knew some Public Enemy lyrics by heart, of some songs at least: it went that far.

Did this influence me so much as to become a hip-hop fan, instead of Reggae? Nope: I stayed primarily a Reggae fan, interchanged a bit more with some hip-hop I liked, hip-hop having after all Jamaican connections. I bought Public Enemy albums, and a few other hip-hop albums (De La Soul, Eric B & Rakim, LL Cool J.).

As I stayed more within the Reggae realm, I did not follow developments closely “on the foot” within hip-hop, but mostly from aside, so to speak. It was not really my subculture, usually, and did not know all insiders' “codes” such subcultures imply. Some songs I kind of liked, but with the “newer” school of hip-hop, I lost the touch more and more, safe some artists.

I encountered some Netherlands-based, Dutch hip-hop as well over time, also of differing quality, with Black artists generally (and predictably) better in it, though some White Dutchmen (like Extince) could actually rap, on funky beats, to groovy effect, even making it work in the Dutch language.

Some was definitely corny or fake (Holiday Rap was whack), but not all, haha. Britain’s Derek B seemed somewhat “forced” to me, but here and there some “okay” non-US hip-hop was made, such as in Italy (e.g. by Jovanotti). Also the laid-back style of French rapper MC Solaar I liked, for instance.

I noticed of course that, while I remained a Reggae man, that hip-hop reached the mainstream relatively more than Reggae, and influenced pop. European early 1980s “copying” efforts, sometimes to “fun” effect, such as Pino D’Angio Ma Quale Idea (1981), the “rapping” Flamenco-like Spanish 1982 song about the tv series Dallas’s JR character, A JR,(though singer Pepe Da Rosa, claimed he followed rhythmic Flamenco traditions, and did not follow Rap). Ironically, he rapped better than the early Dutch “rap” hit” MC Miker G and DJ Sven’s Holiday Rap, according to me, at least.

With local, national hip-hop/rap scenes in several European countries this “copying” went further, and deeper, without the ironic distance, but with devotion. Of what I heard, some was okay.

PARALLELS

Apart from hip-hop’s influence on me (also slipping through in some cases on my music making and composing), that parallel development of Reggae and hip-hop, reveals quite some interesting aspects of musical developments of two Black music genres in the Americas, in time influencing each other.

One aspect, though not really positive, was the commercialization of less-conscious hip-hop, of course in the interest of the “powers that be” that Public Enemy protested against, powers that be that are remarkably crafty in “defusing unwanted explosions/bombs”, by destroying or weakening resistance from within (but after their input from outside). A similar strategy seemed to have – by the way - worked effectively with the world wide Left or Liberal in Europe and the US, mostly de facto adhering now to (right-wing) neoliberal capitalism as well, and even blindly following propaganda, or totalitarian tendencies.

Gangster Rap – and its increased popularity during the 1990s - started this corrupting “negativity” in my opinion, and I was kind of shocked by the cynical lyrics on some NWA albums, and also videos of that new Gangster Rap, had a vibe I liked less, making me return to Reggae more strongly, keeping more distance of hip-hop, also because I never really became a Dr Dré/West Coast hip-hop fan.

SLACK

There is a parallel here with Jamaican music. The “slack” (explicit, violent/sexual) lyrics of modern Dancehall music in Jamaica, lacked the conscious, rebellious lyrics of earlier Roots Reggae. Conscious Reggae was still made, and I chose to listen to that, but “powers that be” in Jamaica, also tried to make superficial, sometimes violent/sexual lyrics – though overall a bit less cynical in content than US gangster rap – more popular than lyrics criticizing “the system”, status quo, inequalities, or injustices. Among many youths, this strategy partly worked – Dancehall is nowadays relatively more popular among Jamaican youth, than Reggae -, but not fully.

As hip-hop with better messages co-exists alongside the gangster nonsense, also conscious Reggae kept being made, and also conscious lyrics on Dancehall music arose. The New Roots school in Jamaican Reggae, represented by artists like Sizzla, Luciano, Richie Spice, Lutan Fyah, Junior Kelly, or Anthony B. had a fan base in Jamaica too, not just among Reggae fans outside of Jamaica, keeping thus the “conscious” and message flame alive. Some youths in Jamaica like that too, even though “spectacular” Dancehall of people like Vybz Kartel or Mr. Vegas seems more popular or fashionable.

Like in hip-hop, though, many less-conscious people, or even those living or aspiring to a life of crime, eschewed too deep and conscious lyrics, preferring fun, or worse: more spectacular sex- or violence aimed lyrics. In relative numbers that is. Hip-hop is moreover “in the belly of the capitalist beast”, in the US, with larger corporations and more money to shape tastes, making Eminem – with in my opinion largely nonsense lyrics, and mediocre beats/songs – one of the most successfully selling artist, to name one thing.

POPULARITY

A main difference is also one I discussed before on my blog: a song’s popularity is decided in Jamaica from the bottom-up, really the grassroots: in the dancehalls – at local dances -, among common (poor) people, a song’s appeal is tested, so to speak, then becomes popular and demanded, and artists popular. In the US, commercial corporations try to direct popular tastes to a stronger degree (though not always succeeding), more “from above” and “top down”. This difference remained, up to today.

The New Roots Reggae in Jamaica, meanwhile, has Rap-like toasting or – as it is called today in Jamaica “chatting” - too as its vocals, often continuing on the “on the beat” straighter style since the 1980s, but not quite. The “sing-jay style” is a Jamaican invention – and a common vocal approach among a part of New Roots artists, combining toasted/rhythmical “chatted” parts – mostly the verses – and more or less “sung” choruses.

CHATTING

Those toasted/chatted parts have in their groovy flow some similarities with better hip-hop, but have own Jamaican characteristics, even beyond language/accent, e.g. in accentuation. A hip-hop influence reached some Jamaican New Reggae artists like Protoje and Kabaka Pyramid too, though even those artists could at the same time draw on own, older Jamaican toasting traditions since the early 1970s, that in turn go back – of course – to the African roots (vocal rhythm on rhythms). Protoje even achieved widening his fan base with some hip-hop fans, making his concerts relatively much visited, or earlier sold out. I like Protoje’s chatting/vocalizing style, even if at times Rap/hip-hop like, because it tends to have musically a good, groovy flow on the riddims/music.

The same applies to Capleton or Sizzla, in turn influencing hip-hop artists in the US, such as Busta Rhymes (of Jamaican descent), who said his style was influenced by Jamaican artists like Capleton, which is quite audible, even on some of Busta’s big hits like Fire It Up.

The Jamaican vocal “rap”/chat style has a (somewhat more musical) “dramatic development” – working toward a peak, speeding up vocally - in Jamaican New Roots chatting, is besides more musical, also an interesting African heritage (some relate this to spirit possession traditions of old), a bit less present (though not absent) in US hip-hop, tending to continue the same flow, though with some additions.

DIGITAL DANCEHALL

Modern Jamaican Dancehall I got into more recently, so even after hip-hop, while Reggae remained my main interest, as said, before Hip-hop, and during and above it. The digital straight Dancehall riddims/music attracted me less, preferring myself a live music feel.

Some Dancehall riddims, though, I found groovy and well-made, even if digital. They show a rhythmic complexity (the Flip Riddim, where Dancehall group's Ward 21's song Style is on, for instance), with several layers, while digital hip-hop rhythms – especially when newly made, not just samples from James Brown songs like before - tend to be less complex or layered when compared to Dancehall, though some hip-hop added nice effects. This can relate to a stronger maintained African polyrhythmic heritage in Jamaica, as rapping (rhythm on rhythm) is an African retention, but can be more “advanced” or varied, or simpler. Hip-hop rhythms are simpler (less polyrhythm) than Dancehall rhythms, even the latter’s digital ones. Vocals of course adapt/relate to that.

This “easier rhythm” may explain the “easier” spread among White or European people of hip-hop, but of course along with US dominance on culture in a country like the Netherlands, and perhaps language (US English/Jamaican) issues.

Not to say that there is no other creativity in hip-hop, also evident in golden era-hip hop, with new subgenres, and more musical layers in songs, notwithstanding the relative simple rhythm. This often simple rhythm could be the result of creative sampling, or have that around the main beat (slight syncope or polyrhythm), along with some instrumentation (bass, piano), sampled or not. The repeated bass riff in the beat of Public Enemy’s Black Steel In The Hour Of Chaos is magnificent, to give an example. Still inventive with some groovy or funky effects, hip-hop showed to be, but simple and relatively straightforward in a purely rhythmical sense..

It is kind of ironic that a wealthier, powerful country like the US (though with many disadvantaged Blacks, of course), have less-sophisticated or developed rhythms, than a “developing economy” and poorer country in the Caribbean.

Or perhaps it is not ironic.. The poorer the country, the richer the culture? And rhythm is the heartbeat of culture..

Reggae in "andere" talen, waaronder Nederlands

Reggae is uiteraard “gone international” sinds lange tijd. Dit geschiedde met name sinds de internationale populariteit van Bob Marley & the Wailers sinds de jaren 70 van de 20ste eeuw. Deze populariteit was wereldwijd, en bereikte ook plekken waar de taalbarrière – of taalkloof - een rol kan spelen. Die speelde ook een rol, maar niet overal waar je dat zou denken. Ik heb begrepen dat het optreden van Bob Marley met het grootste publiek ooit, Bob’s concert was in het grote stadion San Siro in Milaan, Italië was: 27 Juni, 1980. Meer dan 100.000 mensen (!) waren aanwezig. Milaan is in een modern, welvarend deel van Italië, maar toen met per gemiddelde inwoner veel minder kennis van het Engels dan bijvoorbeeld Nederland of Duitsland.

VERSCHILLENDE TALEN

Ook in Frankrijk raakte reggae snel populair, ondanks een taalbarrière. Er ontstond ook relatief snel Franstalige reggae om die taalkloof te dichten. Alpha Blondy is uiteraard een bekend voorbeeld, hoewel deze zijn songteksten heeft in afwisselend het Frans, Engels, Afrikaanse talen van zijn achtergrond in Ivoorkust (met name Dioula, een Mande taal), of andere talen zoals Herbreeuws/Ivriet in zijn bekende song ‘Jeruzalem’. Alpha Blondy trok overigens ooit naar de VS om beter Engels te leren, maar dat terzijde. Tiken Jah Fakoly (ook oorspronkelijk uit Ivoorkust, tegenwoordig woonachtig in Zuid-Mali) is wat exclusiever Franstalige reggae, en ook populair in Franstalige gebieden. Dat men de songteksten verstaat, vergroot toch de relatieve populariteit. Het is wellicht niet bij iedereen bekend dat de meeste “francofone” mensen in de wereld tegenwoordig in Afrika wonen.

In Spaanstalige gebieden leek Bob Marley in eerste instantie wat minder massaal populair te zijn, hoewel verschillend per land. De taalkloof speelde hier beslist een rol, alsmede economische en culturele omstandigheden. Ook politieke omstandigheden vaak: in dictaturen met censuur kwam buitenlandse, Engelstalige cultuur – vooral als deze wat alternatief en rebels was, en met marijuana geassocieerd werd – wat moeilijker bij het volk terecht. Dit dus naast de taalkloof. In Spaanstalige gebieden, en ook Portugeestalige gebieden als Brazilië (hier zelfs wat eerder), werd reggae uiteindelijk ook populair. Er ontstond toen ook aardig wat Spaanstalige reggae.

Ik kan nog wel even zo doorgaan, maar anno 2015 bestaat er reggae (zowel Roots Reggae als Dancehall) in vele verschillende talen. Inmiddels ook langzaam toenemend in grote/bekende talen als het Chinees, Japans, Arabisch, Hebreeuws, Hindi, Russisch, Indonesisch, of ook talen als het Fins (een artiest als Jukka Poika – hij heeft een fijne zangstem, maar ik versta uiteraard niets van zijn Fins), Zweeds, Pools, Servokroatisch, Roemeens e.a. Dat talen hier wellicht ontbreken (een zoektocht naar reggae in het Iraans/Farsi zal bijvoorbeeld vermoedelijk niet veel zin hebben, maar ook dat is niet onmogelijk) heeft met culturele en politieke belemmeringen te maken. Als het er is, kan het ook heel “underground” aanwezig zijn.

Ook in de taal het Amhaars in Ethiopië – het heilige moederland van de Rastafari – bestaat er al een tijd reggae. De niet lang geleden (Augustus, 2013) helaas op 37-jarige leeftijd overleden Eyob Mekonen was een beroemde artiest, met goede, catchy songs in het Amhaars, die door de taalbarrière heen aanspreken. Ik ken meerdere nummers, met name in Afrikaanse reggae, die ik leuk vind, maar niet of nauwelijks versta (hoogstens een enkele zin), meerdere nummers van Alpha Blondy in het Dioula, bijvoorbeeld. Goede songs gaan uiteraard door de taalbarrière heen.

Reggae is verder heel populair in sub-Saharaans Afrika, en er zijn veel Afrikaanse reggae-artiesten, die echter toch vaak in het Engels (of dus Frans) – of het Jamaicaanse Creools (van Engels afgeleid) - zingen, vaak is het Engels een officiële taal uiteraard in voormalige Britse koloniën als Nigeria, Ghana, Gambia, of Kenia.

NEDERLANDSTALIG?

Ik wil me in dit bericht echter vooral richten op het land waar ik woon: Nederland. Dit lijkt mij om een aantal redenen interessant. Dit vooral bij het vergelijken met andere landen.

Om het maar meteen duidelijk te stellen: er bestaat anno 2015 weinig Nederlandstalige reggae. De meeste reggae-artiesten in Nederland hebben hun teksten in het Engels, of (deels) Jamaicaans Patois, en volgen in die zin de Jamaicaanse modellen. Denk aan de wat bekendere artiesten als Maikal X (ex-Postmen), Joggo, of Ziggi Recado. Recentelijk kwam Kenny B. met Nederlandstige reggae, en kreeg ook een hit. Hij sprong dus in het gat in de markt. Doe Maar – volgens reggae-puristen niet eens echte reggae – maakte de originele move door reggae(-achtige) muziek in het Nederlands te zingen, in de jaren 80 van de 20ste eeuw. Dat sprak toen aan. Nederlandstalige reggae kwam echter daarna niet echt tot bloei.

Dat de gemiddelde Nederlander veel beter Engels verstaat dan Franstalige of Spaanstalige mensen – en dus het vertalen voor het begrip veel minder nodig is – is ongetwijfeld een deel van de verklaring. Dat er ook gewoon een grotere markt is voor Franstalige en Spaanstalige muziek, dan voor het Nederlands, is weer een ander deel van de verklaring. Commerciële redenen spelen vast een rol: je weet nooit of je een hit krijgt buiten Nederland. Zo houd je de markt breed, uiteraard. Gentleman zou het ook minder hebben gedaan internationaal als hij in het Duits zong, of Alborosie in het Italiaans.

Daarnaast denk ik dat het ook een soort culturele code van respect is, van enigszins puristische aard: reggae komt uit Jamaica en blijft ook het echtst als het in het Jamaicaans Engels is. Anders wordt het al snel te nep, is een (soms terechte) mening. Aan de andere kant wordt er ook betoogd dat juist in het Jamaicaans Engels zingen, als Nederlandstig iemand die geen Jamaicaan is, nep is, en minder authentiek. Het ligt eraan hoe het gedaan wordt, denk ik zelf. Zoveel mensen leren nieuwe talen, immers.

Daarnaast is er ook de mening dat het Nederlands gewoon te “lelijk” klinkt voor teksten in Reggae.

VERGELIJKING MET HIP-HOP

Toch.. het zijn verschillende genres, maar een vergelijking met hip-hop wijst op duidelijke verschillen in dezen. Ook onder Nederlandse “vroege” rappers werd in de vroege jaren 80 eerst gedacht dat om echte Rap te maken, je in het Engels moest rappen, liefst met een accent zoals zwarte mensen in de VS (vooral New York) hadden. Dat was een soort norm. Het leidde tot internationaal succes, zoals de nummer 1 positie in 32 landen (ik herhaal 32 landen!) van de ‘Holiday Rap’ (1986) van de Nederlanders Miker G & DJ Sven. Iets wat ik overigens nog steeds niet begrijp, zeker vanuit muzikaal perspectief. De rap-vocalen van het tweetal “vloeiden” naar mijn idee niet echt lekker, en waren af en toe zelfs uit de maat. Het was grappig, maar niet veel meer dan dat. Het werd echter een wereldwijde hit.

Dit succes ten spijt, en ook ondanks kritiek dat het Nederlands niet zou passen/te lelijk zou zijn om in te rappen, ontstond uiteindelijk toch veel Nederlandstalige hip-hop en werd de term “Nederhop” al in de vroege jaren 90 een begrip. Vertalingen naar het Nederlands spraken al snel aan en zorgden voor succes van bands als Osdorp Posse, Spookrijders, Extince, Brainpower, Lange Frans, Raymzter, en weer later Flinke Namen, Opgezwolle, de Jeugd van Tegenwoordig, Fresku, Rico (hoewel sommigen van deze artiesten ook door reggae beïnvloed zijn), Typhoon, Gers Pardoel, Kempi, en vele andere rappers en formaties die enigszins bekender zijn geworden, of zelfs heel bekend, zoals Ali B.. Nederlandstalige hip-hop is in die zin doorgebroken bij een breed publiek in Nederland, en deels België.

Voor reggae geldt dat na Doe Maar niet. Er verschijnt – naast Nederhop met reggae-invloeden, zoals van Rico recentelijk - wel wat Nederlandstalige reggae, bands die zich er een beetje in specialiseren, soms sommige nummers op albums met verder Engelstalige tracks. Reggae-artiesten van Surinaamse afkomst wisselen soms songteksten in het (Jamaicaans) Engels en Sranan Tongo af met een Nederlandse tekst. Het blijven uitstapjes of een soort experimentele, grappige projecten. Denk aan Jah6, dat reggae-covers van André Hazes-songs brengt. Een band als Luie Hond maakt dan Nederlandstalige reggae (-achtige) muziek, maar probeert soms wel heel erg Doe Maar na te doen, zelfs in de zangstijl en songteksten.

Serieuze, maatschappijkritische reggae – of zelfs door Rastafari geïnspireerde reggae – is er zeer weinig in het Nederlands. Toen Kenny B in het Nederlandstalige reggae-gat sprong, was dat met een soort luchtige “Doe Maar” dan wel “zomerhit” vibe, waarbij maatschappijkritiek naar de achtergrond verdween. Vrolijke liefdesliedjes dus.

Ikzelf versta prima Engels en zelfs Jamaicaans Patois tot op grote hoogte, en ik ken meerdere goede Engelstalige nummers van Nederlandse reggae-artiesten als Ziggi Recado, Joggo, van wat minder bekende artiesten als Rass Motivated, Heights Meditation, Barka Moeri, Priti Pangi, of andere artiesten, die ook gewoon Nederlands kunnen praten. Ik zie dat niet als bezwaarlijk op zich, en zie een Nederlandstalige reggae-tekst soms ook als een gimmick (ligt eraan).. weer zo’n grappig uitstapje, leuk als experiment. Ik heb niet per se een heel sterke behoefte aan Nederlandstalige Reggae, wil ik maar zeggen, hoewel het leuk kan zijn.

Het valt me alleen op dat Neder-Reggae – naar analogie van Nederhop – nooit is ontstaan, ondanks de populariteit van Doe Maar in de jaren 80. Dat wijst erop dat hip-hop commerciëler is dan reggae, als genre. Hip-hop bereikt ook in Nederland een veel groter publiek, en Nederlandstalige hip-hip werkt dan ook in commerciële zin goed: artiesten als Lange Frans, Extince en Ali B verdienen goed met hun muziek.

FRANSTALIG EN SPAANSTALIG

Een vergelijking met Franstalige gebieden en ook met Spaanstalige gebieden is hierbij denk ik ook interessant. Alpha Blondy, Tiken Jah Fakoly e.a. maken serieuze reggae met veelal serieuze, kritische en beschouwende teksten – in het Frans -, deels door Rastafari beïnvloed (hoewel Tiken Jah Fakoly nominaal nog steeds ook Moslim is).

De Spaanstalige en Portugeestalige wereld is hierbij ook wel interessant. Waarschijnlijk vanwege de veel beperktere kennis van het Engels is voor de meeste reggae-artiesten in Spaanstalige landen het Spaans de hoofdtaal van hun teksten: soms met een uitstapje naar het Engels, met tweetalige Engels/Spaanse songs, of Engelse of Jamaicaanse termen/zinnen tussen het Spaans. Gondwana, uit Chili, of los Cafres, uit Argentinië, zijn wat bekendere reggae-bands uit Latijns-America, alsook bijvoorbeeld Cultura Profética uit Puerto Rico.

Overigens, om politieke redenen – en ook wel economische – is reggae in het raciaal en cultureel – vergeleken met Puerto Rico - “zwartere” Cuba wel aanwezig, maar vooral alternatief en “underground” gebleven. “Echte” Jamaicaanse reggae bereikt het nabij gelegen Cuba wel degelijk.. zo hoorde ik, in 2006, opeens in een volkswijk van Santiago de Cuba een nummer van de Jamaicaanse artiest Richie Spice uit een gebouw komen. Daarvoor hoorde ik vooral varianten van lokale Salsa en Son, andere Cubaanse muziek, Latin pop a la Ricky Martin en Enrique Iglesias, en hip-hip of reggaeton-achtige muziek in verschillende delen van de stad. Daarom verbaasde het me dat ik echte Roots Reggae, en specifiek Richie Spice, hoorde in Santiago de Cuba, in 2006 dus. Ik weet zelfs nog welk nummer van Richie Spice op dat moment dat wij langs kwamen speelde: ‘Folly Living’ (aka Blood Again).

In Spanje is er inmiddels ook aardig wat Spaanstalige, serieuze reggae, met maatschappijkritische teksten, met ook een aantal enigszins bekende artiesten die al een tijd bezig zijn, zoals Morodo, Ras Nattoh, Ras Kuko, Little Pepe, Cañamán e.a., vaak autochtone Spanjaarden die zich serieus lijken te identificeren met Rastafari. Uit sommige songteksten blijkt wel degelijk een verdieping in Rastafari, en dat ze niet slechts “fashion dreads” zijn die graag weed roken en reggae (en verwante symbolen) cool vinden. Het sterke ‘Revelación’(2004) - wat “openbaring” betekent in het Spaans - van de Madrileense toaster (soms rapper) Morodo is daar een voorbeeld van. Ik versta Spaans, ook vanwege mijn achtergrond (ik ben half-Spaans van mijn moeders kant), en ik kan de songtekst dus volgen. De tekst gaat erover dat niemand van het oordeel van Jah kan vluchten, de zondaars die stelen, vermoordden, verkrachtten en slaven hielden, kunnen niet tegen de wijsheid van Jah op. Een militante Rasta-tekst dus, een beetje in de lijn van artiesten als Sizzla en Capleton, waarvan de laatste ook qua vocalen Morodo lijkt te hebben beïnvloed. Andere songteksten van Morodo zijn iets minder militant (of gaan over marijuana), maar maatschappijkritiek en Rastafari zijn terugkerend in zijn lyrics.

Andere wat minder bekende reggae-artiesten in Spanje hebben ook serieuze of filosofische songteksten in het Spaans, met - net als Morodo - Rastafari begrippen (al dan niet vertaald) die ook in Jamaicaanse Roots Reggae gangbaar zijn. Vaak ook fijne, positieve filosofische teksten in recente Spaanse reggae, die mogelijk aanspreken in Spanje, dat op dit moment naar verhouding veel meer (jeugd)werkeloosheid en armoede kent dan Nederland. Hoe je het ook wendt of keert: reggae is ontstaan als muziek van Jamaicaanse “sufferers” in arme wijken.

Welnu, in Nederland heb je dat minder, hoewel de opkomende artiest Dutch Natty – met serieuze, spirituele Rasta-teksten in het Nederlands, in een laid-back stijl – nog wel te noemen is, evenals enkele Nederlandse songteksten van nummers van andere artiesten. In Vlaanderen heb je een reggae-artiest als Campina Reggae, die met zijn songteksten vaak wel dieper gaat.

Meestal is Nederlandstalige reggae echter wat oppervlakkiger, poppy Doe Maar-achtig, met veelal vrolijke liefdesliedjes.

NEDERHOP WEER

Toegegeven, veel Nederhop heeft ook dat soort songteksten, maar inmiddels kent ook Nederlandstalige hip-hop veel kritische, diepere teksten over de maatschappij, zoals racisme, vanuit bepaalde invalshoeken. De interessante raptekst ‘Zo Doe Je Dat’ van Fresku is daarvan een voorbeeld, nummers van Typhoon ook wel, en Rico is tekstueel ook interessant..

Daarnaast heb je de nodige egotripperij, misdaad-verheerlijking en agressieve stoere mannen-taal, zoals je die helaas ook in een deel van de Engelstalige hip-hop hebt. Sommige artiesten hebben ook weer teveel seksistische of seksuele innuendo’s van een matig, flauw niveau in hun lyrics, of praten gewoon onzin. Ik herinner me een matig – zeg maar: slecht – concert van Lange Frans dat ik ooit bijwoonde (Uitmarkt in Amsterdam, meen ik), dat mij om muzikaal/ritmische redenen niet aansprak (ik voelde de flow niet), maar ook wat vervelende en onzinnige pornografische “grappige” teksten had (over “blowjobs”, dacht ik). Onzin dus. Lange Frans is redelijk populair in Nederland.

Er zijn echter ook genoeg andere geluiden en diepere songteksten binnen de Nederhop. Het verschilt per Nederhop-artiest.

Voor Reggae uit Nederland geldt dat dus minder. Des te verwonderlijker omdat er aardig wat “kruisbestuivingen” zijn tussen deze twee zwarte muziekgenres. De “overlap” in fans van beide genres is redelijk groot, hoewel niet vanzelfsprekend. Het zijn toch ook verschillende scènes met deels verschillende code’s (en enkele raakvlakken). Vooral met de opkomst van Gangster Rap boorde hip-hop nieuwe groepen fans aan die je bij reggae wat minder vond.. bij de Dancehall variant van Reggae weliswaar wat meer. Al met al bereikte hip-hop ook wat meer media, en werd eenvoudigweg commerciëler dan reggae. Dus ook meer publiek en fans.

De songteksten van Nederhop hadden ook veel invloed, temeer omdat je daar geen goede kennis van het Engels voor nodig had. Onzinnige en negatieve teksten, die bijvoorbeeld haat of criminaliteit promoten, zijn er zoals gezegd ook in de Nederhop.

Ik ben bang dat vooral jonge, beïnvloedbare pubers zich door Gangster Rap laten beïnvloeden (als ze wat Engels verstaan), of anders door onzinnige Nederlandse teksten. Veel VMBO-dropouts van Marokkaanse afkomst, bijvoorbeeld, zoeken dan een legitimering voor hun cynische keuzes of gedrag in muziek die criminaliteit verheerlijkt, zonder vaak overigens meer kennis van de geschiedenis van zwarten in de VS, de Crips en Bloods etcetera. Het blijft hun keuze en verantwoordelijkheid, maar het doet ze wel naar die muziek luisteren. Overigens ben ik van mening dat veel meer nog dan Gangster Rap gewelddadige Hollywood-films of ook de films van Quentin Tarantino criminaliteit bevorderen. Mensen uit een etnische minderheid associëren zich echter mogelijk sneller met “coole” zwarten in de VS.

Verder, veel reggae-fans houden ook van hip-hop, en ook experimenteren meerdere artiesten met beide. Veel hip hop-liefhebbers zijn zich wel degelijk bewust van een van de wortels van rap in het Jamaicaanse “toasten” sinds de jaren 70. Brainpower maakte daar wat songs over, en ook het album van Rico genaamd Irie heeft heel wat “old-school” reggae-invloeden. In de muziek en verwijzingen in songteksten. Deze rappers bleven echter vooral “rappen” in plaats van “toasten/chatten”. (Er is immers een verschil in hoe in de Jamaicaanse muziek “ritmisch gepraat” wordt over muziek (vroeger Toasting genoemd, nu Deejay-ing of Chatting), en het “rappen” zoals we dat uit de hip-hop uit de VS kennen sinds de jaren 80. Maar dat is een ander, zij het interessant, onderwerp.

Al met al is dat dus een duidelijk verschil: er bestaan weinig Nederlandstalige reggae en veel Nederlandstalige hip-hop. Is dat echt onmisbaar, Nederlandstalige, echtere Reggae? Veel mensen kunnen Engels volgen en daarmee ook de teksten van in Nederland gevestigde artiesten als Ziggi Recado, Joggo, Rapha Pico etcetera. Veel van deze artiesten hebben ook een (familie)band met het Caraïbisch gebied of een deels verwante taal en cultuur aan Jamaica (zoals de Creools Surinaamse), en zingen in het Jamaicaans staat dus dan niet eens zo ver van ze af. Blanke Nederlanders die in het Engels zingen is voorts in andere genres (Rock etc.) even gangbaar en als deze blanken in het Jamaicaans zingen kan dat raar zijn, maar dan volgen ze gewoon een culturele norm.

Mogelijk is er bij veel Nederlandse reggae-fans niet echt behoefte aan specifiek Nederlandstalige reggae.

Aan de andere kant.. ik vind het wel jammer dat mensen, zoals jongeren, die veel beter Nederlands dan Engels verstaan, niet wat meer diepgaande songteksten van reggae-songs horen… over de maatschappij, wat Rastafari voor mensen betekent, racisme, armoede, zwarte geschiedenis, Haile Selassie en Marcus Garvey etcetera.. Hoe plezierig de tekstueel opgeroepen sferen van zonnige feestjes, palmbomen, marijuana, of (nieuwe) liefdesrelaties ook kunnen zijn..

Dit ook als tegenwicht tegen het onzinnige en negatieve deel van de Nederhop songteksten, vaak ook populairder dan de diepgaandere of kritische, zoals vaker voorkomt. Het vervelende van dit soort dingen is soms dat het bevestigen van stereotypen commercieel rendabeler lijkt: het stereotype van de gewelddadige, criminele donkere mensen zoals met Gangster Rap verspreid werd (en later versimpeld). Aan de andere kant het zonnige, Caraïbische, vrolijke en zorgeloze stereotype, zonder teveel diepgang of echte maatschappijkritiek (dus niet nep-maatschappijkritiek zoals van criminelen..die zijn namelijk welbeschouwd deel van het systeem).