Anne Frank's dagboek

Voor veel mensen in Nederland, en zelfs de wereld, is het Dagboek van Anne Frank een “bekend” boek. Velen zullen erover gehoord hebben, meer dan het zelf gelezen hebben, of “ze” gelezen hebben, want het gaat eigenlijk om dagboekbrieven. Meervoud dus. Het boek is overigens in 70 talen vertaald.

Ik ben zelf nu boven de 50 – vanaf een bepaalde leeftijd vier ik geen verjaardagen meer of in ieder geval "minder", zoals mijn moeder ook zei - , maar dit moet ik wel even vermelden om de tijdspanne aan te geven van mijn leven.

Ik ben geboren in Nederland, en de laatste ruim 20 jaar woonachtig in Amsterdam. Daarvoor woonde ik ook niet ver van Amsterdam (Nieuw Vennep, NH: rustig, maar saai dorp), dus kwam er weleens, en vaker toen ik in Amsterdam ging studeren, in 1996. Ik was toen inmiddels al de 20 gepasseerd, en woonde naar (denk ik) goed Zuid-Europees gebruik nog wat jaren bij mijn ouders (Italiaanse vader, Spaanse moeder).

Anne Frank’s dagboek was al sinds kind bekend bij mij, het dagboek, de connectie met de Holocaust, het bijbehorende gebouw en museum in Amsterdam. Ik deed in 2000 een afstudeerscriptie bij Greenpeace International, gelegen naast waar Anne Frank schuilde (het Achterhuis), met nog – zei men mij - daarvoor dezelfde kastanjeboom die zij zag. Die afstudeerscriptie was voor de voormalige bibliotheek academie (HBO), nu in naam opleidend tot “informatiespecialist”.

Ik hoorde er ook veel over (school, tv), maar ik moet helaas – wellicht tot mijn schande – erkennen dat ik me niet bewust kan herinneren het dagboek zelf gelezen te hebben, in al die tijd.

BOEKENWURM

Het kan zijn dat ik het ergens in een fanatieke boekenwurmen tijd die ik had na mijn “voetbal tijd” (tot ong. mijn 14e), zo’n decennium had (tot in mijn “20s”), ook “verorberd” had – dan wel deels – maar te midden van veel andere boeken en werken. Ik las toen veel over Afrika en cultuur, wist ik nog, maar ook wereldgeschiedenis. Ik vond “geografie” om een of andere reden intrigerend, en niet zo boeken waar je al zoveel over hoort, zoals enkele romans.

Dit ging allemaal veel verder dan wat van school moest, en thuis waren de meesten niet echt lezers. Het was vooral mijn eigen weg, nadat ik doordat ik een bril moest dragen (vanaf ongeveer mijn 13e) maar stopte met al dat voetballen: niet zonder spijt: de sport vind ik leuk. Ik vond gelukkig lezen en leren ook leuk en werd zelfs lid van de bibliotheek.

Mijn smaak was voorts eigenzinnig, maar wel breed en diep. Ik zocht meestal kennis die wat minder “mainstream” gepromoot werd. Harry Mulisch’s De Aanslag - een relatief bekende en ook verfilmde roman - las ik dan wel, en met plezier, maar dat was dan een van de uitzonderingen die de regel bevestigen, zeg maar. Op TV kwam Mulisch op mij grappig en interessant over, mogelijk daarom. Maar een “groot ego” boek als ‘Ik, Jan Cremer’.. daar kon ik mij niet toe zetten. Mogelijk vonden anderen het goed, maar ieder zijn ding.

Non-fictie begon me gaandeweg meer te trekken – met name over geschiedenis - , en de boekenwurm in mij bleek een intellectueel. Toen las ik wel werken van “bekende namen”, vanwege het historische belang, maar ook selectief, en, wel, op leesbaarheid. Het Communistisch Manifest van Marx en Engels las ik wel – leerzaam op zich -, filosofische werken van Herbert Marcuse, Miguel de Unamuno, en anderen.

Verder vooral ook van zwarte, antikoloniale auteurs als Walter Rodney. Diens onvolprezen werk over Europees kolonialisme in Afrika: How Europe Underdeveloped Africa, is een aanrader voor iedereen. Zeker voor diegenen die zich als Rasta of “Afrika-vriendelijk” beschouwen. Daarnaast andere interessante boeken over deelgebieden (Rastafari, Cuba, Ethiopië), en leerzame biografieën van mensen met persoonlijkheden als Marcus Garvey, maar ook van muzikanten James Brown, Lee Perry, Peter Tosh, e.a.), veelal deels samenhangend met mijn sinds mijn “early teens” ontstane persoonlijke interesses (Rastafari, Reggae).

Maar mijn maatschappelijke belangstelling bleef breed. Een ander – toch – non-fictie werk als Anne Frank’s dagboekbrieven wilde ik eigenlijk ook lezen, vooral vanwege het historische belang. Ik had er veel over gehoord, maar dat hoeft niets te betekenen.

Als er teveel egotripperij om een boek hangt - een “hype” -, stoot het me af, maar rondom Anne Frank’s dagboeken hing dat niet zo, al werd het veel besproken in de media, soms met grappen, over wat voor iemand Anne Frank was. “Een vervelend kind, maar dat hoort ook zo op die leeftijd..”, herinner ik mij dat Jeroen Krabbé in een praatprogramma zei, toen het dagboek weer eens in het nieuws kwam. Wat flauwe grappen door matige comedians daar gelaten, hadden de meeste gesprekken rond Anne Frank’s Dagboek wel wat niveau en nuance.

Controverse – vooral als van een zeker intellectueel niveau - om een boek heen maakt me wel wat nieuwsgieriger, en ik ben het dan ook gaan lezen. In het Nederlands. Als een spreekwoordelijke “elephant in the room”, maar een leuke, lieve olifant, zeg maar. Het lezen was "long overdue”..

SCHUILEN

De premisse is al indrukwekkend. Een groep Joden, waaronder Anne met haar ouders en wat anderen, moest schuilen voor de Nazi’s die Nederland hadden bezet en met steeds meer maatregelen tegen Joden kwamen. Anne was 13 toen ze begon onder te duiken (voor nog een paar jaar).

Ik kan dat relateren aan wat ik elders vernam over die Nazi-bezetting en het Nazi-regime, zoals op school, via documentaire’s, of in tentoonstellingen als het Verzetsmuseum. Er zijn critici van de weergave van die geschiedenis, maar de grote lijnen leken mij wel waarachtig. In ieder geval veelzeggend.

De wreedheid van het Duitse Nazi-regime zat hem in de militaire kracht, zeker, maar vooral het gebruik ervan. Eigenlijk gingen ze heel leugenachtig te werk, nogal sadistisch, en in zekere zin “geniepig”, zeker aangaande de Jodenvervolging.

In Nederland hadden de Nazi’s het eerst nog over een vage “strijd tegen het bolshevisme”, later toegespitst op groepen, maar geleidelijk en martelend sadistisch. Ook de afvoer naar concentratiekampen werd niet openlijk gepresenteerd als “bestemming: dood”, maar als werkkampen en tewerkstelling, waarbij velen in die kampen in het ongewisse bleven over hun gaskamer dood, terwijl ze gedwongen werkten.

Dit diabolische geheel - concreter: een Duitse oproep tot tewerkstelling aan Anne’s oudere zus - deed ook Anne Frank en de anderen schuilen in het Achterhuis, letterlijk achter een bedrijf/magazijn (van vader Otto Frank), uit het zicht, aan de Prinsengracht in Amsterdam, vlakbij de Westerkerk. Vóór die tijd, woonde het gezin Frank aan het Merwedeplein in Amsterdam-Zuid.

De dagboekbrieven betreffen het samenleven daar van Anne met haar ouders, oudere zus, en bevriende Joden (waaronder echtparen en zoon, en een tandarts), en helpende niet-Joodse Nederlanders uit het verzet, trouwe werknemers van Otto’s bedrijf, die af en toe langs kwamen ter steun, en dus wel gewoon over straat konden lopen, zonder ster, en daardoor dingen en voedsel konden brengen, etcetera..

Dit hele naargeestige gegeven moet haast wel interessant leesvoer opleveren, wie het ook schrijft, en Anne was weliswaar wat jong, rond de 13 jaar oud, doch – ook noodgedwongen – vroegrijp.

SCHRIJFTALENT

Het prettigste bij het beginnen te lezen vond ik dat ik merkte dat Anne Frank plezierig schreef in haar toch persoonlijke dagboek: het las lekker weg, een aantrekkelijke, beeldende schrijfstijl, en niet zonder droge, relativerende humor. Ze had ook een goed observatievermogen. Zeker, er waren wat kinderlijke herhalingen en fixaties bij haar schrijven, maar dat is niet meer dan natuurlijk, evenals het “pubergedrag” af en toe. Ze had zonder meer schrijftalent.

Ik merkte vooral dat Anne toch een relatief intelligent kind was voor die leeftijd, en begon mezelf af te vragen of dat ook voor mij gold op diezelfde leeftijd (13-15 jaar). Ik was goed in taal (leerde snel Engels), maar herinner mij toch ook dat ik zelfs wat “diepe beschouwingen” rond die leeftijd had – zelfs met een voetbal onder mijn arm – die iets intellectueels hadden, over de maatschappij. Al pratende met mensen, tussen het praktisch, spelend, me vermakend, bezig zijn.

Anne Frank zat echter noodgedwongen binnen ondergedoken, en moest wel veel nadenken en reflecteren, met weinig tijd voor spel en sport, of ander “vrij buitenleven”. Ze schreef ook letterlijk dat ze vroeger (nog “thuis”, niet schuilend) veel minder nadacht dan in het Achterhuis. Daar zit een wat verhulde, maar aanwezige tragiek.

De Frank familie waren Duitse Joden afkomstig uit Frankfurt am Main, en spraken deels soms nog Duits, begreep ik, naast Nederlands, en Anne had in Amsterdam jaren onderwijs gevolgd.

Ze schrijft goed Nederlands, zelfs wat formeel en vormelijk – met nuance – wat ik wel sympathiek vond, om een of andere reden. Ik vraag mij af: had dat te maken met een ouderwetsere tijd in Nederland – praatte men toen in Nederland gewoon netter en formeler – of met hun Duitse achtergrond, als taal toch formeler dan het Nederlands (ondanks de gedeelde Germaanse taalkundige oorsprong)?

Die “gedeelde Germaanse oorsprong” van Duitsers en Nederlanders maakte de Duitse inval in Nederland – zo vertelde een geschiedenislerares mij ooit – wat gematigder, want Nederlanders waren volgens de Nazi rassenleer “een Germaans broedervolk” (letterlijk zo genoemd in de propaganda), mede-Ariërs, aan de goede kant van de raciale streep. De Joden en zigeuners in Nederland toen echter niet.

De eerste jaren waren nog wel gematigd, maar wat meer verzet, zoals de Februaristaking, leidde tot wat meer disciplinaire maatregelen, duidelijk van een bezetter, in heel Nederland, maar met extra strenge regels tegen Joden (langere “avondklok”, steeds meer plekken verboden), en uiteindelijk hun vervolging en afvoering. Anne’s dagboekbrieven waren van juni 1942 tot augustus 1944, dus spelen in die tijd.

In deze context, te midden van een oorlog met de geallieerden die opmars maakten, schrijft Anne Frank in haar dagboek, zogenaamd aan een fictieve vriendin die ze “Kitty” noemt.

RELATIES EN KARAKTER

Anne bespreekt in haar dagboekbrieven aldus haar relaties en irritaties met de huisgenoten (met andere namen gegeven), het soort gesprekken en ruzies, diners, hoe ze met haar ouders is, werktaken e.a.. Ze heeft een “moeilijke” band met haar moeder, maar lijkt meer affectie voor haar vader te hebben. Er is ook de wat oudere tandarts die in huis kwam “Dussel” (ook een Duitse Jood, eigenlijk Frits Pfeffer geheten) die ze vaak maar een raar, en soms vervelend iemand vond. Vooral toch het speelse gezeur van jonge meiden, en die Dussel vond hetzelfde over Anne. Speelse irritaties - soms wat naarder – maar normaal bij elk samenwonen, vooral als zo dicht op elkaar als in dat Achterhuis.

Kwam Anne als “naar” of “vals” kind over, wat sommige lezers later stelden? Nee, in mijn beleving niet. Ze praatte nogal genuanceerd, vaak zelfkritisch, ook erkennend als ze mogelijk te hard was of overreageerde (zoals op haar snauwende, over-opvoedende moeder), en ze was positief over sommige mensen (helpende Bep), zich vooral beklagend als ze zichzelf naar haar beleving te streng of te kritisch behandeld vond worden. Alleszins menselijk en redelijk. Ik vond haar zelfs té zelfkritisch over haar zelf, te onterecht onzeker.

Dat bescheidene en openlijk “onzekere” en twijfel over zichzelf toegeven, heb ik overigens vaker bij vrouwen dan bij mannen aangetroffen in mijn leven, en is sympathieker dan hoe mannen vaak met hun onzekerheden om gaan: eerder deze overschreeuwen door het af te reageren op anderen, anderen vernederen, de pestkop uithangen, valse agressie, loze competitiviteit, e.a.

Anne was ook “zacht” voor zwakheden van sommigen. Peter, de even jonge zoon van een schuilend echtpaar Van Daan, probeerde ze soms van zijn minderwaardigheidscomplex af te praten over bepaalde schoolvakken die hem minder lagen, bijvoorbeeld, door hem te zeggen waar hij wél goed in is. Dat heeft iets “liefs”. Anders dan wat ze tegenwoordig onder jongeren wel “(player) haters” noemen: mensen die je als een soort politieman alleen aanspreken om je te bekritiseren om wat je fout zou doen, mogelijk ter heimelijke demotivatie.

Wat ik ook leuk aan haar, Anne, vond was de typisch vrouwelijke relativeringen, een soort “bird’s view” die het ridicule van situaties goed weergeeft, wanneer nodig. Mijn moeder kon dat in mijn herinnering ook goed.

UITDAGINGEN

Ook haar “uitdagingen” waren typisch vrouwelijk, en ergens ook wel grappig. Een van mijn broers vond dat de taak van vrouwen in deze wereld is mannen te irriteren en ze (positief) uit te dagen. Eigenlijk als aanmoediging dus. Vrouwen plegen communicatief wat sterker dan mannen te zijn – wel mijn ervaring, althans -, en directer qua gevoelens, dus dat werkt dan ook zo. Zeker bij mannen die zich opsluiten in hun egoïsme, en dat zijn er nogal wat, in elke situatie en cultuur. Vrouwen en meisjes “halen soms toch dingen” uit dit soort mannen, meende dus onder meer een van mijn broers.

Anne Frank was al een paar keer ongesteld geweest – schreef ze -, zich dus ontwikkelend tot jonge vrouw. Ze noemde zichzelf een “bakvis”, en had ook kalverliefdes, terugdenkend aan een jongen met wie ze een tijd “ging”, toen ze nog vrij was, voordat ze moest onderduiken. Ze herinnerde zich zijn “mooie bruine ogen”. Later verplaatste haar genegenheid naar leeftijdgenootje, en mede-onderduiker in het Achterhuis, Peter.

Dit is veelzeggend op meerdere manieren, denk ik. Ook psychologisch. De verhulde tragiek toont zich hier in de “afgesloten” normale ontwikkeling voor vrouwen in vrijheid. Ze had nog hoop dat ze uiteindelijk vrij zou komen, hierbij de oorlogsontwikkelingen – opmars van de geallieerden – hoopvol volgend, samen met mede-onderduikers in het Achterhuis, zoals via de BBC radio. Volwassen Achterhuis-bewoners debatteerden ook over het nieuws.

Tijdens de oorlog nam onrust, maar ook diefstal, in Amsterdam toe en er waren inbrekers in het magazijn (voorhuis), met angst voor ook vinden van de onderduikers in het achterhuis. Momenten van angst, terwijl Anne’s verliefdheid op Peter haar afleiding van al die spanningen leek te geven.

De “verering” die meisjes en vrouwen bij dit soort verliefdheden soms hebben, was er ook bij Anne. Hoewel het niet-autoritair is, voel ik altijd wel wat scepsis bij zoiets. Mannelijke jaloezie van mijn kant: “wat heeft hij wat ik niet heb?”. Dat sluit ik niet helemaal uit, ware het niet dat het eerder realiteitszin dan jaloezie is. Goed en slecht zit in iedereen, en sympathie en aantrekking zijn subjectief.

MAN-VROUW

Ik denk daarbij ook dat die “verering” van een jongen niet echt van binnen komt, maar dat zo’n meisje het slechts zichzelf aanpraat, of doet alsof. Ik kan mij echter vergissen. Hoef je iemand echter echt te “vereren” om je in diegene (verliefd) te kunnen verliezen? Is dat het? Het heeft ook iets ongeëmancipeerds, lijkt het, voor zo’n intelligente, “vrij denkende” meid als Anne

Toch, Anne schrijft er dan soms wel “bakvis”-achtig over, maar toch relatief intelligent en reflecterend, gewoon eerlijk zeggend wat ze voelt.

Later in het dagboek bleek ze trouwens wel degelijk geëmancipeerd te denken, en betreurde ze dat mannen teveel de baas over vrouwen spelen, domineren over vouwen, in meerdere culturen. Toch iets anders dan wat we van sommige Islamieten vernemen. Het gezin Frank was Liberaal-Joods en andere Joden in het Achterhuis zelfs sceptisch over “religie”, wat dergelijke progressieve gedachten denkelijk ook de ruimte gaf. Er zijn anno 2026 nog steeds landen op de wereld waar vrouwen zelfs wettelijk tweederangsburgers zijn, dus Anne’s boodschap is niet achterhaald, en nog relevant.

Ik bleef haar bij het lezen eigenlijk wel sympathiek en grappig vinden, die Anne. Ze beschrijft – in haar dagboek – hoe ze een vagina moet uitleggen aan Peter, die daar volgens haar nog niets van wist. Vroegrijp, haha.

Dat doet ze duidelijk, ‘t vrouwelijke geslachtsdeel beschrijven, zij het wat plastisch. Dat doet mij denken aan hoe het was geweest als ik dit boek wel al las rond mijn 13e jaar, toen ik toch al naar de jeugdbibliotheek ging. Mogelijk het “o, zit dat zo”-effect bij mij, want ik had geen zus of nichtjes dichtbij. Zou niet eens zo slecht zijn, want zoals het hoort: via een meisje en leeftijdsgenootje, al past zoiets niet in alle culturen.

Mijn ouders gaven me in ieder geval weinig seksuele voorlichting, slechts vage waarschuwingen. Dat zal ook wel een cultureel ding zijn: Nederlandse vriendjes van me hoorde ik daar wél over.

Zuid-Europeanen waren daar te preuts voor. Of leken dat, want op Italiaanse en Spaanse feesten vond ik de sfeer vaak “flirteriger” dan op Nederlandse “feestjes”. Anne’s heldere beschrijving van de baarmoeder en vagina had geholpen, haha.

LEERGIERIG

Mogelijk omdat ze uit een bepaalde klasse kwamen (haar grootvader Michael Frank had zich in Frankfurt opgewerkt tot rijk ondernemer), en door andere sociaal-culturele factoren, werd studeren en lezen belangrijk gevonden in het Achterhuis, zelfs met een onzekere toekomst. Anne was zeker ook leergierig, maar ze beschreef ook hoe verschillende mensen in het Achterhuis verschillende interesses hadden. Zijzelf vond talen en geschiedenis het interessants, maar vond algebra niets. Ze wilde ook over andere geloven, en bijvoobeeld het Nieuwe Testament, leren. Een “Alfa” dus, zoals ikzelf ook, trouwens.

Anne bleef ook aantrekkelijk schrijven, over toch een beperkte leefruimte, met wel meerdere mensen. Soms een beetje van een “roddel”-gehalte wat je later ook wel in soap opera’s of sitcoms op TV zag (The Bold and the Beautiful, Friends), maar vaak toch ook dieper, met psychologisch en filosofisch inzicht.

HET JOODSE

Interessant vond ik ook hoe Anne “het Joodse” zag, haar volk. In de huidige tijd van “identiteit” – waar ook wel misbruik van gemaakt wordt – is dat ook wel leerzaam.

Volgens een criticus van het neoliberalisme (wat ikzelf ook ben, maar dat terzijde) als (in Nederland) Ewald Engelen dient de overdreven aandacht voor identiteit sinds ongeveer 1990 om sociaal-economische ongelijkheid te overschreeuwen, die toenam door Neoliberaal (pro-kapitaal) economisch beleid in Europa en VS. Een politieke afleidingstactiek dus via gender, ras, etniciteit, geloof, cultuur, zelfs seksuele voorkeur, etcetera. Als het maar niet over “klasse” en machtsverschil gaat, redeneert Ewald Engelen.

Ik kan deels met Engelen’s analyse mee gaan (gewenste afleiding van klasse), maar de “Joodse identiteit” heeft wat eigen kenmerken. Slachtoffers, maar toch in deze tijd een machtige lobby en invloed op sommige terreinen, zeker in de grootmacht (for better or worse) de VS. Christenen, Moslims, en anderen heb ik weleens horen zeggen over Joden: “ze vinden zichzelf uitverkoren door God, boven anderen, dus ze zijn zelf racistisch..”.

ZIONISME

Ook de vermeende invloed van “Zionisten”, - cynisch Israël ondersteunend via invloed op VS politiek - wordt in de huidige tijd als bovenmatig gezien in alternatieve kringen, niet eens alleen door crypto-antisemieten. Mensen als Kees van der Pijl hebben het over internationale machtslijntjes van “zionisten”, soms gretig gesimplificeerd door gefrustreerde moslims (Palestina), of andere Israël-critici.

In het begin van haar dagboek zegt Anne iets over “Zionisten” die zij kende en waar ze over las, maar wat ze als een wat radicale club afdeed, niet de Joodse mainstream. Van der Pijl stelde zelfs dat Zionisten niet per se Joden hoeven te zijn, wat het wel weer wat “vaag” maakt.

Misschien dat Joden voor hun aantal relatief veel invloed hebben in de wereld, maar ikzelf twijfel over die vergaande invloed van Zionisten in de Westerse wereld. Mijn intuïtie en (inmiddels vergaarde, ook professioneel) historische kennis zegt mij dat “zionistische” macht vooral een rookgordijn vormt voor grotere machten of complotten, meer Angelsaksisch van aard, in deze tijd.

Bankenstelsel, NAVO, Pentagon (etcetera, etcetera). Belangen van die partijen (veelal voortvloeiend uit historische wereldmacht/kolonialisme) zijn veel groter – en aantoonbaarder - dan dat van het relatief kleine land Israël, zelfs als in vijandig gebied (Midden Oosten), en wat rijke Joden die wel invloed hebben, maar slechts meeliftend op die Angelsaksische macht. Dat is mijn analyse.

UITVERKOREN

Elk land komt immers op voor het eigen nationale belang – sommige wat verbetener of met meer middelen, weliswaar. Ik ga nog een stap verder.. Ik denk dat stiekem elk volk zichzelf superieur en “uitverkoren” vindt, niet alleen Joden.

Terugkijkend en –denkend van wat ik allemaal gehoord heb: van mijn ouders, van familie in Italië en Spanje, van Nederlanders hier.. Ik kwam professioneel en sociaal ook veel mensen van andere nationaliteiten tegen, ben naar het Caraïbisch gebied geweest, de taal sprekend (Cuba, Jamaica), en woon ook in het internationale Amsterdam.

Wat ik hiervan leerde?: elk volk vindt zichzelf “uitverkoren”, zij het soms anders verwoord (superieur, “beschaafd”, nuchter, Herrenvolk, o.a.). Spanjaarden tegenwoordig met wat meer relativering (zo ook mijn moeder, die zich toch “gewoon” Spaans voelde, maar met humor en zelfspot).

Historisch “nieuwere” landen als Italië hebben die doorgeslagen trots vaak wat verbetener en humorlozer, merkte ik ook als verschil tussen mijn ouders, die elkaars landen ook bekritiseerden. Ook superioriteitswaan die (nog) steeds politiek-economisch bevestigd wordt (Angelsaksische, bijv, Engeland, VS) verliest helaas wat van die zelfrelativering, merk ik. Denk aan de culturele dominantie van de VS (Hollywood, etc.).

Anne Frank zei daar in haar dagboek iets moois en gevat over, in verband met een gesprek met Peter. Peter fantaseerde over “na de oorlog”, en dat hij dan liever als niet-Joods of Christen bekend stond in Europa, maar toch niet hetzelfde kon zijn want (wij) Joden waren toch het “uitverkoren” volk. Anne reageerde hierop met: ik hoop echter ook dat wij Joden ook voor iets goed “uitverkoren” zijn. Met andere woorden, niet slechts voor vervolging, discriminatie, e.d.

Anne voelt zich ook gewoon Joods, en zeker verbonden met het lang lijdende Joodse volk, dat sterk moet zijn, blijkt uit haar schrijfsels, maar stelt daarin ook het menselijke voorop, verlangend naar een tijd waarin ze gewoon mens en niet ”alleen Joods” was. Dit relativeert toch dat “identiteit als wapen” principe dat sommigen hanteren.

Naar mijn eigen overtuiging is het zo dat je eerst een individu bent, een mens, en daarna gevormd door je cultuur en opvoeding. Wat je daarvan mee krijgt en hoe je daarmee om gaat – plus met andere invloeden - , maakt jou als individu uniek. Niet allesbepalend, maar je kan ook niet zonder (cultuur). Dat is dan jouw identiteit, die echter individueel is. Sommige Afro-Amerikanen beschrijven dit type zelfverzekerdheid treffend met "knowing who you are", dus niet slechts "what" you are. Roots and routes.

Ik heb dat geleerd gedurende mijn leven van nu al zo’n 50 jaar, maar Anne leek dat inzicht reeds al wat te tonen rond haar 14e levensjaar, door moeilijke omstandigheden. Ook daarin toonde ze intelligentie, en ergens ook een “zachte” aard.

VERRADEN EN OPGEPAKT

Ik had eerder via de media al vernomen over de afloop van de Achterhuis ondergedokenen: verraden en in Augustus 1944 door de Gestapo opgepakt en vervoerd naar concentratiekampen – Anne overleed zo’n half jaar later aan tyfus in concentratiekamp Bergen-Belsen, net als haar zus.

Ze zaten zo’n 25 maanden ondergedoken in dat Achterhuis aan de Prinsengracht, te Amsterdam, en werden toch opgepakt.

Dit wist ik al en daardoor kregen de laatste pagina’s van haar dagboek wat extra lading, een extra dramatiek. De Duitsers/de Gestapo haalden ze op op 4 Augustus 1944, Anne schreef haar laatste dagboekbrief op 1 Augustus, dus enkele dagen daarvoor. Over haar innerlijke tweestrijd, aansluitend op haar eerdere zelfreflectie en omgang met haar vader, Peter en anderen. Gewoon, zoals Anne schreef. Nietsvermoedend, en blijkbaar kwam de Gestapo – zoals alle kwaadaardige krachten – bij verrassing, onverwachts voor betrokkenen. Het verrassingseffect geeft immorele, onzekere macht psychologisch extra glans, wat het geweten sust, en voor sadisten prettige zelfbevestiging van hun macht geeft.

Wie Anne Frank en de anderen in het Achterhuis verraadden, is nog steeds niet echt bekend, hoewel onderzocht.

ALGEHELE CONCLUSIE

Niet eens om “politiek-correcte” redenen, maar gemeend, kwam Anne Frank op mij als een sympathiek meisje/jonge vrouw over. Ik zou wel zo’n zusje gehad willen hebben.

Dit in verband met een discussie die ik ooit zag op TV, bij de NPO – ik geloof dat Jeroen Pauw presenteerde – over dat Anne eigenlijk een vervelend kind was – maar “gewoon puberde”.

Dat is te relativeren. Naar mijn indruk en ervaringen was ze relatief leergierig en intelligent en – niet onbelangrijk – zelfkritisch, met zelfrelativering. Een fijne combinatie, die je niet vaak treft. Veel mensen vinden zichzelf relatief intelligent, en in deze “neoliberale” tijden - om met Ewald Engelen te spreken – is leergierigheid maar al te vaak gericht op eigenbelang en economisch gewin. Niet bij iedereen, zeker nog niet bij kinderen van 13-15 jaar oud, maar dat zit in dit systeem.

In dat leergierige herken ik mijzelf van die leeftijd, ook wel in andere zieleroerselen van Anne. Ook begon ik rond mijn 13e jaar met schrijven (verhalen, songteksten, gedichten), zijnde toch een zogeheten “creatief type” (evenals Anne). Ook ben ik meer een Alfa (talen, geschiedenis, kunst) dan bijv. een Beta (technische jongens), zoals ook Anne, die volgens haar dagboek het vak algebra vermeed of uitstelde. Ik had daarentegen klasgenootjes (uiteraard jongens) die wiskunde juist het leukste vak vonden en “kickten” op algebra, wat ik dus niet begreep..

Ook wat verschillen, toch: ik was een jongen (meisjes zijn vroeger “seksueel rijp”), en ik was als tiener ook nogal met voetbal en daarna “coole” muziek bezig (andere jongens: met “techniek”), maar had wel relatief meer die intellectuele, “lees” en “bestudeer” neigingen, ook vergeleken met leeftijdgenootjes, die meer passief gangbare massacultuur beleefden (Mainstream media en amusement, TV, Hollywood).

Een ander belangrijk verschil zat hem juist in dat schuilen, het ondergedoken zitten van Anne, met een aantal mensen, in een beperkte ruimte: het Achterhuis aan de Prinsengracht. De buitenwereld figureert indirect, als herinnering en hoop. Zo’n opgesloten context, met onduidelijke uitkomst, doet dan als vanzelf de nadruk leggen op onderlinge relaties, stelt familierelaties op de proef, voor langere tijd. Tijdelijk maakt iedereen dat mee (krap op elkaar in vakantiehuisje, ruzies die eerder niet ontstonden, samenwonen na LAT-relatie), maar in dat Achterhuis dus uitvergroot en langer.

Alle gesprekken, eigenaardigheden, karaktertrekken, dagrituelen van de mede-onderduikers komen dan dichtbij. Dat maakt dit dagboek uniek, ook omdat Anne Frank goed schrijft, het goed duidelijk maakt: de beklemming, de sleur, naast spanning en hoop.

Je wordt op jezelf terug geworpen, wil het cliché dan, wat ook wel waar is. Ook leer je sommige mensen pas beter kennen bij intensieve omgang, al dan niet noodgedwongen, en ook jezelf. Anne dacht dus noodgedwongen meer na; in de vrije wereld kunnen we meer doen om niet te hoeven denken. Ook een verschil met mij, al woonde ik in een saai dorp: er waren mogelijkheden. Ik kon de deur uit, naar de buitenwereld.

Ongetwijfeld zullen opgesloten criminelen ook wel hun verhaal hebben verteld, maar in een andere context, en vanuit een ander perspectief. Adolf Hitler schreef Mein Kampf ook in (zij het tijdelijke) gevangenschap.

Ikzelf weiger het te lezen, maar ik ken mensen (niet eens neo-Nazi’s, maar wetenschappers) die Hitler’s Mein Kampf hebben gelezen, indirect dus Anne’s moordenaar (en van vele anderen, zoals haar).

Omdat het dus geen Neo-Nazi’s waren praatte ik gewoon met deze lezers van Mein Kampf, en zij vertelden over een “drammerige” toon, vol met ideologie, niets persoonlijks of kwetsbaars “eerlijk” van de auteur als individu, maar zich verschuilend in/achter een rancuneuze ideologie en “strijd”. Duitse, Germaanse superioriteit, (internationale) machten die het Duitse volk tegen werken, etcetera.

Waarschijnlijk om te provoceren zei boekenrecensent Rypke Zeilmaker op het alternatieve internet-kanaal Café Weltschmerz dat Mein Kampf hem qua teneur aan de Quran/Koran deed denken, of andersom, maar omdat hij wilde aangeven dat de Bijbel beter geschreven was.

Niet leuk voor mijn Islamitische vrienden, en mogelijk wilde Zeilmaker de Islam hiermee bashen, maar het onpersoonlijke en anti-individualistische – en een agressieve (en autoritaire!) heilsleer – deelde het heel oppervlakkig nog wel. Zowel de Quran – en eigenlijk ook de Bijbel – en ook Mein Kampf, zijn alle ook nadrukkelijk “mannelijke” boeken. Anne Frank’s dagboek duidelijk meisjesachtig/vrouwelijk.

Illustratief legt Hitler in Mein Kampf de schuld van al het slechte bij “anderen”, maar doet Anne Frank in haar dagboek aan zelfreflectie, en heeft het genuanceerd over goed en kwaad in ieder mens.

Wat de een teveel had, had de ander te weinig, kan een cynische conclusie zijn.

Jamaicaanse Rastafari denker/artiest Mutabaruka betoogde dat heilige boeken als de Bijbel en Koran/Quran door “onzekere” mannen (ook qua vrouwen) zijn geschreven, die dat echter goed verhullen. Dat stond hem tegen, ook al was de Rastafari beweging oorspronkelijk ook deels Bijbels gebaseerd (maar met een “Afro-centrische”/zwarte interpretatie).

Overigens is de wat poëtische Quran iets minder destructief/negatief dan de Hadith overleveringen rond Mohammed (oorlogszuchtiger, nog meer haat.. ook mannelijk dus) die fanatieke moslims helaas ook als richtlijn hanteren.

Hoe het ook zij, loze vergelijking of niet: in ieder geval is Anne Franks’ dagboek een eerlijk, menselijk boek, met een gezonde, individuele, zelftwijfelende insteek van een persoon. Eigenlijk gewoon van een open-minded, lief, intelligent meisje – met vaak goede, menslievende standpunten. Je leert haar plezierig kennen in dit dagboek, ook omdat ze “speels” schrijft.

Daarnaast heeft het dagboek aspecten die het uniek maken: de context (opgesloten in onzekere omstandigheden, in Amsterdam, schuilend, oorlogstijd/tijdsbeeld, Holocaust, etc.). Het woord “beklemming”, kwam in mij op.

Uiteraard had ik Anne een langer leven gegund. Ze wilde, zo schreef ze, schrijfster en journaliste worden, en ze was vast een goede geworden. Ze was het eigenlijk al..

Minibiebs in Amsterdam

De wereld van fysieke boeken. "Ouderwetse" papieren boeken.

In dit digitale tijdperk is het op de achtergrond geraakt, sterk beperkt, maar nooit verdwenen. Het bestaan ervan is bedreigd geweest, maar dat was vooral theoretisch.

De technische ontwikkelingen gingen niet zo snel, en handzame e-books of e-readers bleken eigenlijk toch niet zo handzaam. Ook wenden onze ogen maar niet aan het beeldscherm; teveel "prikkels" bij zoiets sobers als "het lezen", mogelijk voor film geschikt, niet voor lezen van lange teksten.

De "vervanging" vond wel degelijk plaats, en de meeste gedrukte teksten werden uiteindelijk gedigitaliseerd. Papieren boeken verloren daarmee hun unieke, primaire informatiewaarde. Althans voor de meest bekende werken.

Los van deze praktische, haast zakelijke "content" focus, zitten er echter ook andere kanten aan het lezen. Eentje stipte ik reeds aan. Lezen "als activiteit" of "tijdverdrijf", de meditatieve overgave welke de concentratie stuurt, wonen in taal en opgeroepen beelden. Om een of andere reden lukt dat vaak beter met een stapel papier, hoe oud ook, dan van een kille technologische laptop of e-reader. De tekst kan hetzelfde zijn, de beleving anders.

HISTORISCH EN SOCIOLOGISCH

Mag de informatiedrager dan deels een trivialiteit te noemen zijn - goede teksten blijven goede teksten, ongeacht de vorm -, er zitten ook andere kanten aan papieren boeken en tijdschriften die meer cultureel zijn, en historisch. Papieren werken als slechts "ouderwetse" informatiedragers, vertegenwoordigen echter ook een wereld van culturele en maatschappelijke uitingen, maatschappelijke voorkeuren, en uitgeverskeuzen, sinds pre-digitale tijden. Daarmee geeft het historisch inzicht.

Dat is een terrein dat interessanter is dan het lijkt. Het gaat namelijk essentieel om de vraag: welke kennis wordt verspreidt, welke informatie, en wie bereiken die teksten in de samenlevingen? Daarmee wordt het ook sociologisch interessant.

MINIBIEBS

Een fenomeen waar dit uitstekend te bestuderen is, is het fenomeen "minibieb", zoals ik dat ken in mijn woonplaats Amsterdam. Het gaat hierbij om kasten met papieren boeken en tijdschriften te vinden op straat, in verschillende delen van de stad, veelal op de stoep tegen buitenmuren van woonhuizen. Deze "straatbiebs" zijn vrij, waarbij de term "bieb"/bibliotheek wat flexibel is geïnterpreteerd. Veelal wordt het begrepen als "gratis boeken", dan wel plek waar boeken achter gelaten kunnen worden, ook "te geef". Soms staat er een tekst bij dat het de bedoeling is dat je de boeken terugbrengt, bij anderen expliciet dat ze te geef zijn.

Sinds ik ze aantrof her en der in de stad, vond ik die minibiebs wel leuk. Het bracht mij mentaal terug naar de "boekenwurm" periodes in mijn leven, toen ik graag in de openbare bibliotheek kwam, toen wonend in een dorp. Een dorp saai qua uitgaansleven, en ik vluchtte in muziek (reggae e.a.), maar ook boeken, in dat nog pre-digitale tijdperk. Ik las toen ook wat meer literaire werken, naast nonfictie, ook buiten wat van school moest. Ook keek ik toen in kasten met goedkope (bijvoorbeeld "afgeschreven") boeken.

STUDEREN

De interesse bleef: later, rond 1996, ging ik ook de Informatiedienstverlening en -Management opleiding op HBO-niveau volgen, aan de Hogeschool van Amsterdam: de opvolger van de bibliotheek-academie. De omslag van papier naar digitaal was toen al vergevorderd, hoewel verre van absoluut. Stageplekken die ik verkoos (in de nonprofit sector) hadden vaak nog eigen bibliotheken met veel papieren boeken, terwijl andere studenten liever "snelle" commerciele bedrijven als stageplek kozen, met alle documenten zoveel mogelijk gedigitaliseerd, e-libraries, een gelaagd "intranet", etcetera.

Een teken van de tijd. Alles -ons hele leven - is sindsdien (vanaf 2000) steeds digitaler geworden, met e-readers, tablets etcetera, hoewel sommigen nog steeds papieren boeken prefereren.

OUDER

Die minibiebs op straat in Amsterdam staan derhalve voor een oudere wereld. Maar ook een rustiger wereld. Een wereld met minder haast, minder opgejaagd zijn door geld- en sensatiezucht. Eenvoudigweg de tijd nemen voor een boek, meegenomen worden in het verhaal ervan, overgave van je concentratie, nog zonder gedachten aan "praktisch nut" of zelfs kloktijd.

De vraag is echter wat de minibiebs concreter vertegenwoordigen in dit tijdsgewricht. Mensen laten die papieren boeken (soms ook tijdschriften en andere dragers als dvd's of vinyl platen) daar immers achter: ze hoeven het niet meer zelf te hebben, in huis, blijkbaar. Die specifieke boeken vielen tegen, of zijn mensen die die boeken daar "dumpten", helemaal "gone digital", en lezen ze nauwelijks nog wat van papier?

We weten het niet, en dat is ergens ook het leuke ervan. Die minibiebs zijn openbaar, op straat, vrij, en volstrekt anoniem. Van iedereen, voor iedereen. Dat is een mooi iets.

Het heeft een beetje de "vibe" van de vrijheidszoekende jaren 60 en 70 van de 20ste eeuw, de "hippie tijd" en vlak erna, die ook in Amsterdam veel invloed had. Dat maakt de minibiebs vergelijkbaar met het "witte fietsenplan" van Provo: het alternatieve "vrij beschikbare fietsen" plan in een fietsstad bij uitstek die Amsterdam is. Vrij, van iedereen, voor iedereen. Een idee dat helaas snel verlaten werd. Fietsen, boeken: vrij voor iedereen: in zo'n wereld is het beter toeven.

Ik zag bij toeval al veel van die straatkasten met boeken in delen van Amsterdam - tijdens werktijd en in mijn vrije tijd -, ook omdat ik al jaren lang veel fiets door de stad.

Het meeste keek ik in de kasten met boeken in de Van Limburg Stirumstraat (Staatsliedenbuurt, Westerpark), niet al te ver van dat deel van Amsterdam waar ik woon. Af en toe een interessant boek over Afrika, of vegetarisch voedsel, trof ik daar.

STRAATBIBLIOTHECARIS

Het was daar dat ik op een gegeven moment een man aantrof, terwijl ik weer even wilde kijken. Hij was druk bezig, en gezien het tijdstip (rond middernacht) vond ik het onverwacht te moeten wachten, hoewel ik geen haast had. Ik keek eerst naar boeken waar die man niet bezig was.

Zo zie je maar: de stadsneurose van mensen alleen zien als "hinderlijk in de weg", dan wel "opjagend", kan voorbarig zijn. De man sprak mij aan, en wat volgde was een eigenlijk prettig en interessant gesprek. De man, ik schat in de 50, bleek al die "minibiebs" in Amsterdam bij te houden, en verwees mij naar een website - met een officieus "bit.ly" adres -, met een kaart van Amsterdam met alle aangetroffen straatbiebs/minibiebs, met wat beschrijvingen (omvang). Adres: http://bit.ly/minibieb020. Interessant. Over de inhoud van de boeken stond op die website niets, maar de man was evenwel bezig orde aan te brengen in de boeken: kinderboeken bij elkaar, literaire werken bij elkaar op een paar planken, nonfictie op andere plank, kookboeken bij elkaar, etcetera.

Klinkt dit allemaal spannend en spectaculair? Misschien niet echt. Toch snapte ik de man. Ik heb immers ook wat ooit de bibliotheekopleiding gevolg, en kwam en kom altijd graag in bibliotheken. Boeken deelde ik in in categoriën - ik moest vaak wel -, en gaf trefwoorden. Dat werk doen zogenaamde "documentalisten", en dat was lang ook mijn "job title", zogezegd: documentalist. Zo heb ik als "documentalist" lang in/voor een wetenschappelijke bibliotheek gewerkt.

Ik lees de laatste jaren wat minder dikkere boeken, maar doe het nog steeds graag, en heb een brede culturele interesse.

Ik heb die avond - of eigenlijk vroege nacht - dus ook geleerd dat er zoiets als "straatbibliothecarissen" of "straatdocumentalisten" bestaan.

Ik was die man dankbaar voor dat webadres, want daarmee had ik een redelijk volledig overzicht van minibiebs in heel Amsterdam. Hij zei ook dat ik informatie kon mailen voor de website, een nog niet genoemde of verdwenen kast met boeken. "Mee doen" met andere woorden.

Doordat de samenleving in dit jaar 2020 werd plat gelegd voor een relatief nieuw griepvirus, en mijn vrienden opzoeken in de horeca niet meer mocht van de autoriteiten, en ook mijn belangrijkste hobby: musiceren met mensen, was beperkt door "wicked Babylon" - had ik wat meer tijd. Ik fiets graag door de hele stad Amsterdam, als een soort sport en fitness, zelfs naar de andere kant van de stad.

De Van Limburg Stirumstraat "straatbieb" - in Westerpark - was toevallig wat dichter bij waar ik woon, maar ik fietste nu meer grote delen van Amsterdam door: Oud-West, Bos en Lommer, Baarsjes, maar nog verder: de Jordaan, Centrum, Oost, De Pijp, Nieuw-Zuid, of Nieuw-West. Zo zie ik nog eens wat van de stad. Nu dus met specifiek adressen (straat met huisnummer) van deze minibiebs/straatbiebs, vermeld op voornoemde bit.ly website, nl. http://bit.ly/minibieb020.

INHOUD

De vraag dringt zich op, de "elephant in the room". Wat voor boeken trof ik aan, inhoudelijk? Vond ik het wel interessant, sloot het aan bij mijn interesses? Kwamen bepaalde soorten boeken vaker terug?

Ik heb een brede interesse. Ik ben meer een Alfa en Gamma, dan een Beta, dat wel. Boeken over technische zaken trekken mij wat minder aan dan, bijvoorbeeld, boeken over psychologie, sociale geschiedenis, of geografie.

Na wat heen en weer fietsen en minibiebs in verschillende delen van de stad gecheckt te hebben kan ik - na deze steekproef - wel wat voorzichtige conclusies trekken.

De kasten met aantallen boeken kunnen verschillen in omvang van ruim tegen de 100 boeken tot zo'n 10 boeken. Meestal is het iets ertussen in: zo'n 40 boeken en wat tijdschriften bijvoorbeeld in veel van die straatkasten. De kasten verschillen ook qua grootte, en van uiterlijk.

Over de inhoud: literaire werken kwamen relatief vaak voor. Vooral de wat grotere straatbiebs hadden wat meer nonfictie werken, maar bij de wat kleinere vond ik soms vooral enkele tientallen literaire werken, en vier of 5 nonfictie of studieboeken. Soms ook "populair-wetenschappelijke" werken.

Er zaten aardig wat (literaire) boekenweekgeschenken tussen van Nederlandse auteurs, maar het is desalniettemin flauw en onterecht om de straatbiebs als "dumpplek" te zien. Er waren bij die boekenweekgeschenken ook interessante, lezenswaardige teksten.

Even vaak, daarnaast, waren er ook kwalitatief goede werken bij van gerenommeerde auteurs als Isabel Allende (relatief vaak) en Maya Angelou, en zelfs bekende romans die literatuurprijzen hebben gewonnen, of klassiekers, met name Nederlandstalige: van W.F. Hermans, Harry Mulisch, van Arnon Grunberg, A F Th van der Heijden, Adriaan van Dis, Jan Wolkers, Kees van Kooten, Herman Koch, Anja Meulenbelt, en van latere schrijvers als Abdelkader Benali, Kluun, Joost Zwagerman, e.a. Bekende werken ook. Ook minder "high brow" werken, als van Mart Smeets waren te vinden.

Relatief vaak - om een of andere reden - Engelstalige boeken van het literaire echtpaar Nicci French. In meerdere kasten trof ik het bekende "30 shades of Grey" boek aan, en de even populaire In De Ban Van De Ring cyclus.

Soms trof ik ook interessante werken - wat directer aansluitend op mijn persoonlijke interesses - over muziek, Afrika, andere landen, kunst(enaars), psychologie, en soms ook studieboeken horend bij een opleiding, maar ook genoeg leuke "populair-wetenschappelijke" werken. Ook aardig wat boeken over flora and fauna, zoals een boek over "olifanten", en eetbare gewassen, om maar wat te noemen.

Ik trof ook in alle stadsdelen relatief veel kookboeken. Ik ben vegetariër, maar ook voor mij waren er leuke boeken bij, hoewel ik soms bij koekboeken toch heb: die gerechten kan ik zelf ook wel bedenken, maar leuke tips zijn altijd welkom. Boeken over vitaminen en voedingswaarde zijn ook wel nuttig in deze tijd. En in elke tijd, eigenlijk.

Qua talen vooral Nederlands, maar heel wat ook in het Engels (w.o. literaire werken), en in sommige straatbiebs ook in het Frans, het Spaans, of Duits.

Al met al, al die mini straatbiebs bij elkaar, boden best wel wat variatie, en voor veel mensen die graag lezen en ergens wat over willen weten, voor velen wat wils, bovendien ook verschillend in omvang.

INTERNET

We leven nu in een tijd van Internet en Google. Sommige van de meer "informative boeken" zijn gedekt door zoeken op Internet, maar lang niet allemaal. De "hap-snap" kennis van informatie op Internet, en zelfs een Wikipedia artikel - hoe correct ook -, zal niet alles kunnen vertellen wat in een dik studieboek over cognitieve psychologie staat, of een "psychologische encyclopedie", zoals ik die in een kast zag.

Verder zijn de vele romans en literaire werken die ik er trof, vaak helemaal niet op Internet te lezen: dat zijn immers formeel kunstwerken, geen informatiebronnen als zodanig.

Daarnaast zie je hier een interessante wisselwerking tussen teksten waaruit blijkt dat het om "teksten" gaat en niet de dragers. Het boek over olifanten waar ik even in bladerde bij een van die straatbieb kasten, bracht mij op ideeën, omdat er iets in stond wat ik nog niet wist. Dat ging ik vervolgens op Internet opzoeken. Via via, door toevallig dat boek daar te zien liggen. Dat deed me denken aan een rustiger tijd, "pre-Internet", toen ik als kind door de OB liep.. Onbevangen, niet gericht en zakelijk op zoek, maar je laten betoveren... of niet.. maar vrij en open. Je las iets, en dat bracht je op ideeën om ook andere dingen te lezen. Pure, onbevangen nieuwsgierigheid. Met rust en overgave. Voordat het systeem opdrong dat je een vak en carrière moest kiezen.

Het kan ook op Internet: van Wikipedia artikel naar Wikipedia artikel, via interne links, maar dan toch met minder vrijblijvendheid.

In verschillende delen van Amsterdam zag ik vergelijkbare tendensen: veel (Nederlandstalige) romans, brede nonfictie. De Jordaan had een aantal leuke - één in een voormalige telefooncel -, waaronder grappige spirituele linksgerichte boeken van iemand die blijkbaar actief mee deed in de jaren 70 en hippie-tijd (maar dat boek niet meer hoefte te hebben).

Wat meer Spaanstalige boeken in een paar straatbiebs in Westerpark, maar dat kan toeval zijn. Het is zoals gezegd allemaal anoniem, afhankelijk van mensen die al dan niet tijdelijk toevallig wonen in die omgeving.

Minder toevallig waren er in de minibieb bij de Protestantse kerk Eltheto (Molukse buurt, Amsterdam-Oost) voor een deel Christelijke boeken, maar niet alleen.

Voor de liefhebber van literaire werken zijn de minibiebs/straatbiebs zeker aan te raden, maar ook voor anderen, want de thematiek is breed, ook wat betreft nonfictie, en soort literatuur. Ik vond er wel wat interessants tussen. Het is denk ik niet alleen voor "hardcore" bibliofielen.

DEZE TIJD

Daarnaast moeten we toch in deze rare lockdowntijd voor een relatief nieuw griepvirus, dat volgens alle wetenschappelijke en objectieve cijfers die ik kan vinden niet eens zo dodelijk is, en sinds Juni van 2020 niet eens meer zo problematisch is voor ziekenhuizen.

Als Mussolini van het balkon commandeerde het kabinet dat - om het aantal besmettingen omlaag te brengen - de horeca dicht moet (sinds oktober 2020), maar winkels niet. Dit terwijl er relatief minder "besmettingen" plaats vonden in horeca, dan op het werk of thuis.

Een paar weken later commandeerden dezelfde Mussolini's dat andere publiek plekken als musea, bibliotheken, en theaters ook maar een tijd dicht moesten. Boeken moet je maar kopen, niet lenen, want vreemd genoeg bleven boekwinkels open, ook die waar mensen dichtbij elkaar moesten zijn.

Sommigen durfden het echter aan om het even gezellig te maken in de bibliotheken, even een ontspannen uitje of praatje, en in het coronabeleid geldt: "gezelligheid ist verboten!". Inconsequent en absurd. Om ons zoveel mogelijk thuis te houden. Vanwege wat: het meer testen met ondeugdelijke PCR-tests, die volgens experts niet genoeg zeggen over echte besmetting of infectie?

Intussen werd Amsterdam sinds Oktober 2020 een spookstad, wat ik vooral merkte vanaf later op de avond, ook in het weekend. Af en toe wat bussen en taxi's, meer politie-auto's, enkele fietsers en wandelaars die zich meestal keurig aan het samenscholingsverbod hielden (ze moesten wel), wat criminelen, soms wat thuisbezorgbedrijfsfietsers, maar geen lichten van de horeca, slechts woonhuizen met mensen hun privé-leven. Een soort Purmerend aan de Amstel, met wat grotere en vaak oudere gebouwen. Verder zo saai als een streng-gereformeerd dorp.

Het coronavirus is nu niet dodelijker of ernstiger dan de griep die we al kenden. Waarom alles in de samenleving, inclusief alle bronnen van plezier en geluk, plat leggen? Waarom mogen gezonde mensen niet gewoon het leven leiden dat ze hiervoor deden, en hun natuurlijke behoefte aan gezellig samen zijn voldoen? Is het niet zinniger en wellevender om kwetsbare groepen wat meer en directer te beschermen?

Ik hang geen theorieën over complotten van overheden aan die (nog?) niet bewezen kunnen worden. Het heeft ook geen zin. Ik weet gewoon niet waar deze autoriteiten - internationaal! - mee bezig zijn. Waar, zoals de Rastas zeggen "Babylon" mee bezig is: New World Order?, nieuw kapitalisme door een rijke elite?, contant geld stoppen?, 5G?, totalitaire volksmanipulatie? Zou best kunnen allemaal (als je zoals ik de geschiedenis hebt bestudeerd), of minstens deels.

De cijfers en kille feiten rechtvaardigen dit beleid in ieder geval van geen kant, dat is wat ik zeker weet. Daar heb ik ook al meer dan genoeg over gehoord, maar ook gelezen. En nog meer gelezen, en nog meer gelezen.. Ik ben geen beta, en werd virologie op den duur ook een beetje zat. Ik deed het ook nog bovenop, immers, de massa-hysterie en overmatige media-aandacht aan het nieuwe griepvirus Covid 19.

Dan lees ik maar liever ook wat over olifanten in Afrika, een meeslepende roman, of een biografie van een artiest. Even weg van deze echte maar verwarrende wereld vol machtsmisbruik, minachting van vrijheid, en angst.. Even weg van al die onzin..

Nu de bibliotheken - hopelijk niet te lang - dicht zijn, als gevolg van een onprettige (en onnodige, want niet-werkende) lockdown, zijn de minibiebs een beetje een alternatief. Tenzij daar ook vervelende, extra beperkingen komen als het te gezellig wordt bij die minibiebs, en bijvoorbeeld meer dan twee buurtbewoners er een praatje durven te maken.. Dat gaat in tegen het samenscholingsverbod..

http://bit.ly/minibieb020

Young, Gifted, and Black

As Jamaican music became international over time, for obvious reasons Great Britain became the first hub of this internationalization, especially with regards to Europe.

True, “Bredda Bob” (Marley) and his popularity ended up doing a lot for Reggae’s international, worldwide spread since the mid-1970s. Jamaican music, however, came at least a decade before that, the 1960s, already to parts of Britain with Jamaican migrants to Britain, including also Reggae’s musical 1960s precursors Ska and Rocksteady.

It did however not remain a cultural heritage closed to outsiders: it influenced and reached British popular culture and White Britons, especially youth movements, already in the later 1960s.

Not unlike how earlier Black culture of the Jazz age in the US became seen as a “cool” model to follow for some hip White people, or how Rock & Roll followed out of African American Rhythm & Blues, Black culture became cool and “hip” among some young, white subgroups in parts of Britain: first Jazz and R&B, later Caribbean music, like Ska.

TROJAN RECORDS

In all this, the Trojan record label had a crucial role. I recently read a book about this British label – founded in 1968 - focussed on Reggae, with the title ‘Young, Gifted, and Black : the story of Trojan Records’ (Omnibus Press, 2018), after the UK hit of Bob (Andy) and Marcia (Griffiths) of that title (cover of a Nina Simone song). This song reached number 5 in the UK national chart, in 1970. This book was written by Michael de Koningh & Laurence Cane-Honeysett.

The book itself was readable and interesting, if somewhat chaotic and lacking of direction and structure. I have been used to scholarly works, with sometimes “too much direction and structure”, but the other extreme proved here neither to be very nice and stimulating to read. The timeframe is followed, a structure somehow there, but further many details are given, specific anecdotes told, about how the label started , people involved etcetera.. I often thought, however: “why is this told?”.. I did not think: “who cares?”: - that would be too harsh -, but did find difficulty sometimes to fit stories and facts in the book in the wider whole.

Overall, however, the book did give an interesting view on Jamaican music’s early spread in Britain.

Trojan was actually in its origins and finance connected to Chris Blackwell’s Island record label, and likewise White (and Indian) people were in charge in Trojan records too, using the talents of Black Jamaican people for selling records. Definitely skewed, of course, but common.

Lyrically strongly Rastafari-influenced Roots Reggae arose in Jamaica especially after 1972, and this book deals with also the period before that: earlier Jamaican Ska and Rocksteady or Reggae since the 1960s, with mostly love and party – sometimes social - lyrics, but with a Jamaican touch.

EARLY REGGAE

Early Reggae, arising around 1968, was relatively faster than later Reggae, and even often faster when compared to earlier Rocksteady. It had a certain energy, of course connected to new dances. Songs by Toots & The Maytals like Pressure Drop, Reggae Got Soul, or Do The Reggae are examples of Early Reggae, if Gospel-influenced. Other Early Reggae, such as by the Ethiopians, showed other, rural/folk (Mento) influences, but Early Reggae had a specific organ shuffle, higher-notes bass lines, and semi-fast rhythmic structures, among its recurring elements.

This Early Reggae seemed to be a specialty of Trojan Records, managing to release Ska, Rocksteady, and Early Reggae songs that became hits in Britain, and not just among Jamaican migrants there, by the likes of Prince Buster, Laurel Aitken, Ken Boothe, Dandy Livingstone, Desmond Dekker, the already mentioned Toots & the Maytals, the Pioneers, Lee Perry’s Upsetters, and some other artists. Most of these were Jamaican, but some of them settled in Britain.

As a “Reggae scene” is more than just fans of a genre, it should also include own artists, and those soon arose too, but not at first: mostly Jamaicans recorded songs for Trojan records to sell and produce. To reach the White market, the original Jamaican sound needed to be adapted to European and British tastes. The addition of strings, also to Bob & Marcia’s Young Gifted And Black, being an example of this. This consisted of an Europeanization, apparently, although violins were known in some Jamaican folk music . Further adaptations were also made at Trojan Records in order to reach different groups, and widen the market.

Some of the public groups Trojan was aimed at, consisted of new youth movements among White Britons, fads or fashions – or scenes -, such as the Mods in the 1950s and 1960s, and the Skinheads after them. The Mods were fashion-conscious, semi-intellectual and hip Jazz, R&B, and other Black music lovers (including Ska), but with expensive tastes.

The latter explaining perhaps the rise of another youth movement a bit later in Britain, since the late 1960s, partly an offshoot of those “Mods”, but more labour class: the “Skinheads”. These had often a preference for Jamaican and other Black music, including Ska, Rocksteady, and Early Reggae.

SKINHEAD REGGAE

This even gave rise to a subcategory within Reggae, some recognize and some not, known as “Skinhead Reggae”. Some authors – “Reggae historians” - just describe it as Early, faster Reggae lyrically aimed at skinheads. Some describe it musically as a phase between Rocksteady and Early Reggae. I myself still don’t know quite how to define it, although I know some examples of songs popular with Skinheads (Toots & the Maytals’ Pressure Drop, or the Ethiopians’ super-catchy What A Fire, for instance).

The connection to Jamaican music stayed a while among these skinheads, but the increased influence of Rastafari and Black nationalism on reggae and its messages after 1972, created a distancing of most white skinheads from what would be Roots Reggae. The song Selassie, by the Upsetters/Reggae boys, was one of the few songs musically in the Skinhead Reggae vein, but lyrically about Rastafari, that was popular among the skinheads. Another one was Laurel Aitken’s Haile Selassie.

Yet, as Rastafari-influenced Roots Reggae began to arise and dominate Jamaican music, a part of the skinheads lost interest.

Trojan records did not bet on this one horse, however, and sought like other companies to broaden its market, for more monetary gain, during the following decades , including Roots-focussed compilation albums, that however always maintained one foot in the preceding Early Reggae phase.

I know some of these compilations, such as A Place Called Africa, with songs about the African motherland, showing how even artists once popular with skinheads (like Desmond Dekker), lyrically could still be conscious and true to themselves, while also including songs of Roots icons (Dennis Brown, Junior Byles, Sugar Minott) Trojan also released..

EARLY INTERNATIONALIZATION

In reality, this was the earliest phase of Jamaican music’s internationalization. Jamaican migrants sometimes mingled with White Britons in some youth scenes: there were even Black skinheads, such as in bigger cities like London and Birmingham. This influenced the tastes of some white British youth. This would remain in later scenes in the 1970s and 1980s, such as the Punk movement, with bands like the Clash clearly borrowing from Reggae.

One moral problem, though, is that the Skinhead movement later got in a bad light, as Extreme Right and White Nationalists groups co-opted it partly, making many skinheads synonymous with anti-foreigner stances in Britain. This was not movement-wide, but did cause mistrust. The hooliganism from early on by some violent skinheads neither did help. There seem to have been, though, many non-racist skinheads, with just their own cultural interests and labour-class affiliations, some in to Black music, like Reggae. Perhaps predictably: some would become Punks.

The skinhead-aimed reggae hits released by Trojan, became British hits, at least in clubs or underground, and on occasion reached the national charts. Some reached outside Britain to become small hits in countries like the Netherlands, Belgium, or Germany, but not often.

Reggae’s much wider internationalization, of course came with Marley’s rising popularity during the 1970s, spreading reggae throughout the world, far beyond just Britain or even the US. It also put Jamaica on the map, outside of Britain.

Jamaica, a small island that the British captured in the 17th century, soon became a plantation-driven island, with the use of imported enslaved Africans, making today that over 90% of Jamaicans are of mostly sub-Saharan African descent. Jamaica remained a British colony until the 1962 independence, but ties remained, also due to migrations.

Racism in Britain was rife, and the arrival of West Indian migrants in the 1950s to a “White Man Country” like Britain, caused some hostility, even violence, against new Black residents.

The interesting thing about someone like Linton Kwesi Johnson is that this is a theme in his lyrics: the acceptance of Black people in British society over time, persisting, subtle or less-subtle racism and discrimination etcetera. Songs like Inglan Is A Bitch, It Noh Funny, and several others relate this.

CONCLUSION

This early popularity of Jamaican music on which Trojan records partly capitalized with 1960s and 1970s hits, among multiracial groups, even going to multiracial clubs, must of course not be idealized as “one big racial harmony”. Rather, it can be seen as a hopeful sign of people coming together through culture and music, beyond race, in an otherwise racist, pro-White British society that it was.

That many White skinheads or other more trendy Reggae fans lost interest with rising Rastafari influence is less positive, though.

Rastafari is after all a Jamaican cultural and spiritual movement, focused on Africa, related to Black people’s own history and identity. As Reggae it is a part of Jamaican culture.

A pity that the open mind seemed not so open for an own expression and culture, other than their own. Maybe some more White people would have learned early on this way about the history of slavery, or larger history, but such lyrics distracted them apparently from their want of dynamic “pumping” Reggae grooves in line with their white skinhead lifestyle. A bit in the same disrespectful vein as those men joking about their women, saying: “I like to have sex with her, but she likes to talk too much about her problems..”.

Some white Reggae fans in Britain may have indeed opened their mind with Reggae lyrics, even in this early wave, or perhaps even through having Black friends.

A later stage of Reggae’s internationalization, the 1970s, with Bob Marley’s and other Roots Reggae artists’ fame (Dennis Brown, Culture, a.o.) was in another cultural context (hippy movement and social criticism), while some anti-authority lyrics in Reggae - in fact quite common – appealed to some in the following, 1980s Punk movement, with their own purposes and interpretations, but hey.. Late 1970s Roots Reggae songs, like Junior Murvin’s Police and Thieves, and Culture’s Two Sevens Clash were hits among Black Britons, but also among many Punks.

Reggae never “sold out”, due to the “honesty” of Rastafari-influenced and socially critical lyrics. Even Bob Marley, while commercially promoted by Island Records, kept true to these lyrics and messages against oppression of Black people.

Musically, Chris Blackwell cum suis, made some adaptations to the Wailers’ original Jamaican Reggae sound, to suit supposed “White tastes”, of Rock fans, this time.

At Trojan records, this occurred too, as the book ‘Young, Gifted, and Black’ relates. This included adding of strings in Britain to early, “rougher”, Reggae songs, while the changes by Island and Blackwell to Bob’s sound are also known and by now well-documented. I wrote about this on this blog too. Not much use, therefore, repeating it all here..

In short, production, mixing, and adding of instruments to suit White tastes occurred. The added instruments were now not strings or violins. In fact, I do not know of any Bob Marley song with violins. I think some electric guitar solos were added with a White (“Rock”) audience in mind, though there are also “quality” solos between them (like on the song Heathen), irrespective of the race it is aimed at.

All this helped Reggae to crossover, and eventually (by the late 1970s), once “crossed over” to other races and cultures, it became respected also by many White fans “on its own terms”, listening to the lyrics, and many White people started to consider themselves Rastafari, even though it essentially started as Black Power movement. Many even respectful, and not for fashion-sake, with proper knowledge to back it up.

This scepsis about “White Rastas” is all-too understandable, as White people throughout history more than once “copied to take over” what is not theirs. Yet, if respectful and sincere, it is another sign of hope of people coming together, joining as one, irrespective of racial or other background, against injustice. The surrounding British society is in the present (2010s) a bit more democratic and multicultural, but still in many ways racist, and pro-White (Britons). The whole Brexit issue showed that too.

The period on which the book , ‘Young, Gifted, and Black’ centers, the 1960s and 1970s, was in that sense harsher, though young White and Black Britons hesitantly came together in clubs, became friends, through music.

This was still exceptional, as it was also common that the first mixed-raced (black-white) couples in British streets in the 1960s were insulted, and often even chased or even beaten up by White men and youths. The demeaning entry signs on many pubs and other locales throughout Britain, “No Irish, No Blacks, No Dogs”, have really existed, and were no invention, as some said. Historical photos have been taken and films shot of these discriminatory texts at entrances.

In such a context, this early reach of reggae of white markets, by Trojan Records, can be deemed as remarkable and innovative.

This quite recent (2018) work: ‘Young, Gifted, and Black : the story of Trojan Records’ gives some of these social glimpses and insights, but is overall more for the practical mind, than for the sociologically or scholarly interested. Many facts or events are described in business terms, how to gain profit, reach markets, business plans, legal rights, managerial choices.. Even music and the songs themselves get relatively little attention, and all the more whether it sold.

Their choice, but I personally do not find that interesting or pleasant reading material. I am more interested in culture than in business, more in humanity and life than in money.

The book is well-documented, on the other hand, including for a large part comprehensive lists of all Trojan releases, possibly of interest to record collectors.

Jamaican Warriors : Reggae, Roots & Culture: a book review

It is a book I have had in my possession for quite some years now. Over ten years, I imagine. I vaguely recall having bought it at a book section of a record store in central Amsterdam, a record store now out of business. This might even not be the case, being so long ago. It does not matter that much, of course, but it illustrates that I bought it long ago, and cannot remember well.

Yet, I never got around to read it up to recently. During those years, there was one thing that dissuaded me from reading it. The title and theme were appealing enough - “Jamaican warriors” - as was the subtitle and short summary, and the cover photo. Its author was Stephen Foehr, a travel writer from the US, living in Colorado.

What discouraged me, was a review I read once that was partly negative about it, describing the book as one clearly written by a non-Rasta, or someone disapproving of it, so even anti-Rasta. Since I was entering and later entered the (Rastafari) Livity around that time, I felt an apprehension to delve into this book. I heard that anti-Rasta, quasi-intellectual (quasi-, not really intellectual) critique a bit too much, consisting often of gratuitous observations, and irrelevant if historical facts, missing the spiritual and fundamental importance of Rastafari.

Recently I read it, and I’ll start positive: I was pleasantly surprised by this book ‘Jamaican warriors”. It was not noticeably written by an anti-Rasta zealot, but rather by a travelling journalist, sincerely interested – and appreciative! – of Jamaican culture and music. The way he wrote he seemed to me to be a Reggae fan. These nonetheless still can – of course – have some critique of aspects of Jamaican culture, or of Rastafari. I know Reggae fans, even some self-proclaimed Rastafari-adherents here in the Netherlands, that do not see Haile Selassie as divine, thus disagreeing with most Rastas on that, for instance. Others, even worse, reject Selassie as an outdated, absolute and undemocratic monarch.

The pleasant thing about Foehr’s book, however, is that such criticism on Rastafari does not seem to be a main focus. That focus seems more positive and investigating. Open-minded, neutral reporting, so to speak, on his experiences in Jamaica, and with its culture and music industry. He is used to writing travel stories, and the book can be seen as a travel account, centering on various experiences and aspects of Jamaica, but emphasizing music and culture.

NEGRIL

I have been to Jamaica too, and recognize some places he describes, so I can compare a bit with my own experiences. The book was written around 2000, and I went there in 2006 and 2008, so not that long apart. He describes his stay in Negril, which I have visited too: a tourist centre on the West Coast of Jamaica. I did not like it there. The days before, elsewhere in Jamaica, in much less touristy Kingston city and areas of the St Ann’s parish, I enjoyed much more.

This has largely to do with Negril being a very commercialized tourist resort of the more cynical type: poverty, inferiority complexes due to a colonial past, racial obsessions, and, well, commercial greed, all combined to having Jamaicans acting like manipulative gangsters approaching you, often – like a pimp - using a girl to lure White men, and when with the girl, a guy comes along to help rip you off. These were hardened criminal hustlers, with too much “street savy” and psychological, intimidating conning skills, built up over time.

Some offered cocaine to me, even after a semi-friendly – or quasi-friendly – conversation. I was as good as my money there, whereas the Jamaicans I met in Kingston were sometimes hustlers, but more often trustworthy, pleasant people, who might even be friends, with in some cases even character similarities with me, even though I’m a Dutch-born (originally Italian-Spanish), Amsterdam-residing European. You could even talk quite openly and personally with Jamaicans there, something which I not even always achieve well up to today with many (of course not all) Dutch people, or other Amsterdam residents.

Negril was on the other hand not so pleasant, I found. I walked the streets, entered a few bars, and talked with some Jamaicans in Negril. The few conversations with some substance (i.e. actually getting to know someone personally, and learning something new) – with a girl – was still in the context of manipulation: her “pimp” wanted her to make money off me (through sex, became clear), not have a loose conversation, and he became impatient and intervened. So I stopped that whole relationship – a manipulative threesome, as I can describe it -, before it was too late and I was robbed, after following eventual sexual arousal: a common trick. Cute and funny how she opened a bottle with her teeth, that I must admit, but the guy kept intervening, even slapping her at times. Brr.

Not very nice, all this, and a beach resort, like Negril is, can be nice, but was too corrupted. I had enough nice beach experiences elsewhere in Jamaica (Portmore, near Kingston), Cuba, or even in parts of Andalusia, Spain where I moreover had family living.

Well now, Foehr describes the offering of cocaine, the commercial, “artificial”, touristic atmosphere, and the general untrustworthy environment in Negril quite well, including a promised “concert of reggae stars” that never came. He even sets out consciously to find a female companion, as other hedonistically minded tourists there did too. Without success. That is however just one chapter in the book.

MAUSOLEUM AND MUSEUM

Chapters before it and after it, dealt more directly with music and culture, and related trips in different parts of Jamaica. These included again some places I also visited, such as Bob Marley’s mausoleum in the parish of St Ann’s (Nine Miles), close to the North Coast, or the Bob Marley museum in Kingston. The author seems really interested in Bob Marley as artist and person, plus he describes it well. It was – predictably – touristy, that mausoleum in Nine Miles, but without the cynicism and hardened criminal hustlers as at Negril. One a bit more persistent hustler wanted me to buy a spliff (marijuana joint) of him. Not that bad, nor disturbing.

Foehr had a similar guided tour through the Bob Marley museum (in a relatively wealthy, “uptown” part in Kingston: where Bob went to live as he got more successful), as I have had in 2006. Other epochs describe Trench Town (that I visited too), and other parts I went and not went.

He had a coffee-related trip, that is not really in my field of interest, although Jamaican coffee is known among experts for its distinct quality. He describes that trip engagingly enough, but I would not have made that effort, I think.

Later in life, I found out that there are only a few types of coffee I really got to like (the real, original Ethiopian coffee, with a nice taste), perhaps some cappuccino, but most often coffee was something I had to, rather than liked to, drink.

RASTAFARI AND LEONARD HOWELL

Foehr, in other chapters, investigates the history of the Rastafari movement, and the pioneering “first Rasta” personality Leonard Howell, and his life. He travels to the community Howell set up at Pinnacle Hill in the 1930s, using Jamaican contact persons to gain access, knowledge, broadened with historical documentation. Foehr gives an historical contextualization with those trips, including about Rastafari’s development over time and Marcus Garvey, that seems mostly correct, though not always. Howell sought to promote the worship of Ethiopian Emperor Haile Selassie, as African saviour for Black people, spreading flyers and such. Foehr comments that Marcus Garvey did not allow spreading these leaflets by Howell at his headquarter. I do not know if this is true, but I read in other, objective and academic historical sources, that Howell and Garvey as persons went along well, met sometimes amicably, and shared ideas. They maybe disagreed at points, but were not foes.

INTERVIEWS

As a journalist, Foehr further not only travels through parts of the island, but also talks and has interviews with several people, important in Reggae, Rastafari, and folk culture. These include important and interesting personalities like Mortimmo Planno, a Rasta elder and teacher, scholar Kwame Davis, musicians like Skatalite Lloyd Knibbs, Toots Hibbert, Freddie McGregor, President Brown, Sugar Minott, Yami Bolo, U Roy, David Hinds, Ken Booth, Marcia Griffiths, the Wailing Souls and others, thus representing different generations in Jamaican music. Foehr does not really devote separate chapters to each interviewee, but rather spreads the conversations out through the travel accounts, and historical and general descriptions.

This might seem haphazard and chaotic, yet he keeps all this quite readable, I must say, showing he can write well, in an engaging way. Moreover, he did not criticize Rastafari so much as I feared. He is seldom disrespectful, but rather objectively descriptive, expressing some skepticism here and there, but reserving the same skepticism for established Western religions. Overall, he sees Rastafari, and the Roots Reggae it influenced, as a positive force, when compared to other “influences” in Jamaican society and music, before and after: the history of anti-African colonialism and slavery, as well as - increasing since the 1980s -: Western materialism values in Jamaica, gun crime, shallow or negative “slackness” lyrics in Dancehall music, moving away from the positive, edifying message in earlier Roots Reggae.

DIGITAL

Also, musically he discusses the change toward more “digital” Dancehall riddims since the late 1980s. Again, Foehr takes on a quite neutral approach, even arguing that there is “quality Dancehall” too, while deploring the general trend of moving away from acoustic or live instruments. That shift was never absolute of course, but a part of Jamaican music became digitally made in the Late 1980s and 1990s, while live musicians were likewise active.. Foehr, and most interviewees, favour a return to music with real instruments, and with more conscious lyrics.

This return already started with the rise of DJ’s with more “conscious”, Rastafari-influenced lyrics, turning away from their slack lyrics from before, like Capleton, or other upcoming artists (DJ’s and singers) with more conscious lyrics. This book was published in 2000, so some artists mentioned in it are still “rising” stars in this book, while more known or “household names” nowadays (Luciano, Buju Banton, Sizzla, who started around 1990, and others). 1990s developments are certainly included in this book, though.

FOLK BELIEFS AND TRADITIONS

Another strain throughout this work is “folk tradition” as such, of African heritage, surviving in Jamaica. Nearby Caribbean islands are well-known for such belief systems, notably Vodou in Haiti, and Santería in Cuba. In Jamaica, similar African-based “spirit possession” and ghost-related beliefs exist and live on, but became less an “export article” as for instance Vodou, including as simplified stereotypes (Vodou dolls) in popular culture and even Hollywood films.

There are several books I have meanwhile read about Reggae and Rastafari, and their history., including some scholarly ones . The same I can say for other themes Foehr treats in this book: the Maroons, colonial history. These segments largely repeat information from elsewhere, in that sense. He explains well the differences between Maroon communities within Jamaica: the one, with Queen Nanny, more rebellious and less complacent than the other one, that just secured its own independence, while at times even capturing escaped slaves to give back to English masters. Not everyone knows of these differences, I imagine. It has been written elsewhere too, though.

Foehr, however, makes his book a bit more unique by paying attention to such folk beliefs, even among common Jamaicans. He speaks with adherents of Kumina, a spirit-based faith found especially in the St Thomas parish in Eastern Jamaica, but also discusses Myal and Obeah, as other “spirit”, “magical”, or “healing” traditions, with African origins. “Obeah” is the magic that has a worse name – more used for evil “casting spells” on enemies or foes – whereas Myal is more known as good and healing.

While African retentions, the Rastafari movement largely took distance from most of such practices, especially the negative aspects of Obeah, as can be heard in many Reggae lyrics. Some aspects, musical (drumming) patterns from Kumina and Burru, and folk medicine for instance, found a way into Rastafari, though.

Besides this, Foehr, also points at a common belief in “duppies”, by at least a part of the Jamaicans. Duppies are ghosts out to get you, when you are least prepared, preferably on straight roads, it seems. Another African retention: in some parts of Africa today, roads and paths are still deliberately made winding, because straight paths may invite evil ghosts.

This all might seem superstitions by uneducated people, having no more intellectual sources to make sense of their world. This might even be true, but devalues it too as less culturally, perhaps unjustly. All cultures have this kind of “magic”, sometimes connected to the natural environment, such as the ancient Celts of Europe, for whom for instance the oak tree was “sacred”, and these trees and other natural aspects harboured “special powers”.

It is in a way interesting that all these beliefs and cultural legacies coexist, I find, in Jamaica. Interesting also, how Jamaicans developed an own culture out of all this. The good and bad. The colonial history with dehumanization and cultural deracination, or attempts of it, of transplanted Africans brought by force to the West, losing their names, and part of their culture. Persisting poverty of the majority in Jamaica, up to the present. Christianity as a colonial legacy, but reinterpreted as an African consciousness arose in Jamaica, returning to the roots, and centralizing an African Emperor in the case of Rastafari. These other beliefs (Obeah, Myal, Kumina, etcetera) only confirm that an Africanness lived on in Jamaica, on which Rastafari was founded, even if many Rastas, ironically, reject certain aspects (spirit possession), or translate other aspects differently, more symbolically (“ancestor worship” for instance).

CONCLUSION

All this combines to make Foehr’s book well readable, and quite unique. He can write engagingly, I must admit, but he does not just “repackage“ well the same information, found in other (scholarly and other) sources. That is a quality that should not be underestimated, by the way. Complex themes or histories are explained better by some than by others, as one may know from own experience. The didactic “now I get it!” effect.

Beyond this, though, Foehr’s book ‘Jamaican Warriors : Reggae, Roots & Culture’, published in the year 2000, adds an unique quality because of the time of its release, and dealing with happenings/developments in the 1990s, giving insight in that specific period in Jamaica.

A time of crossroads in music (digital versus real instruments, slackness versus conscious lyrics), culture, social developments (increased violence and crime in Jamaica since the 1980s). Foehr intertwines these various dimensions skillfully through his travel accounts and interviews, interrelating his own impressions as a White US “outsider”, with interesting and knowledgeable descriptions by Jamaicans themselves, who know best from their experience. As in the better traditions of journalism..

Therefore I am glad I - finally! - read this book, not just because I felt I had to, as a task to be fulfilled or a burden to bear, but because I actually enjoyed it: also due to recognizing, or expanding on what I knew - .. and I even learned a few things from it I did not know yet.

And no, it was not an anti-Rastafari book as such. Foehr openly questions in one chapter some assumptions Rastas have about Haile Selassie, and also is slightly skeptical elsewhere, but it does not go much beyond that, and remains quite objective.

Some things Foehr wrote I considered not really correct, or had a few mistakes, though not often. He had mostly good sources, apparently. I mentioned already that Garvey and Howell in fact were not enemies, as Foehr seems to imply.

Regarding Jamaican music and lyrics, I largely agree with him and especially with what the ”conscious” artists say about the need for more positive lyrics, and “realer” music.

That the “African heritage” in Jamaican music got limited or to the background with the rise of Digital Dancehall is tempting to believe, but a bit simplistic. Purely looking at “rhythm”, Danchehall – even with digital sounds – kind of revives African polyrhythmic musical traditions, you can also say. Many do in part, at least. Not dissimilar to the Funk James Brown started to make, with more rhythmic patterns than in earlier R&B. More modern, yet with retained African, polyrhythmic traditions.

These are overall, however, minor points of critique to an overall well-written, readable book, with quite some information, though largely repeated from other sources, many of which I happen to know or have read already. This information is however placed in another context, making it even for me somewhat relevant in the whole.

The interviews I found also interesting, all the more because some of these were with artists not or rarely interviewed in other “Reggae books or documentaries”, like President Brown, Yami Bolo, the Wailing Souls, and others.

Moreover, a few of the places in Jamaica he visits – not all – I visited too. Some, on the other hand, I did not get to go to, so those descriptions were insightful for me.

Worth the effort and pleasant enough, perhaps even recommendable, reading this book ‘Jamaican Warriors’.

Motown (and the Jamaican one?)

Of course I have heard early on about Motown, and gotten some general knowledge about it. Since I was a child I was interested in music; in various genres. I recall how Stevie Wonder songs were one of the first works in “Black music” I got to like. We are talking about the late 1970s, growing up in the Netherlands. By 1984 I really started getting more into Reggae, a Jamaican genre, starting with artists like Bob Marley, the Wailing Souls, Burning Spear, or Peter Tosh. My musical interests remained quite broad though, even seeking background information about artists, genres etcetera. Maybe this seeking more information differed according to whether I liked a song or style more or less – I am only human - , though I always tried to keep an open mind. I find some joy too in comparing musical genres and cultures, across the globe.

Be that as it may: Motown was known widely as a Black American “Soul” label and record company, and therefore somehow associated – or related - with genres I became fan of (Reggae), or of which some songs I liked (could be funk, soul, R&B). I learned about the name Berry Gordy as Motown’s founder, and that the record company was based in Detroit. Some artists associated with the label I heard of - or from - too: Smokey Robinson, the Temptations, the Supremes, Marvin Gaye, and Stevie Wonder..

Beyond that, to be honest, my knowledge about Motown as a company never became overly extensive or detailed. For that reason, it was perhaps good and fulfilling that I read recently a book about it: to get to learn more about the history of Motown. It is a work titled ‘Motown : music, money, sex, and power’ (Random House, 2002), written by Gerald Posner. It was published in 2002, and with over 300 pages “medium-voluminous”, I would say.

Its somewhat sensationalistic, almost “cliché” subtitle did not appeal to me so much. After all: so much is “money, sex, and power” in this world. Often combined and (thus) not always rendering pleasant or equal environments. From loveless marriages, to big capitalist companies, or histories of colonialism and exploitation. Also, for instance, slavery in the Americas was besides about exploitation (money), power (and its abuse), also about sex, as many slave owners and overseers were free to sexually abuse and rape their female slaves, and did so on a daily basis. On occasion female slaves gave in only hoping to get some perks out of the forced intimacy by the white man. Money, sex, and power, allright..

So, in my opinion, the subtitle was not particularly promising, but it must be said: the 2002 book by Gerald Posner turned out to be a good read, and informative to me. I found it to be well-written and engaging from the start. In the remainder of this post follows a review of the book, as well as some comparative analyses.

BERRY GORDY

Almost inevitably, the story of Motown is also a semi-biography of its founder Berry Gordy, who started it in 1959. I knew not much about him, but heard somewhere he was family-focussed, strict, organized, and discipline-minded as Motown’s president. That might be functional, but sounds at the same time rigid and conservative to me. And, well, boring and unimaginative, especially for the music industry derived from a creative spirit.

In the first part of Posner’s book, however, about a young Gordy before Motown, it became clear that there was more to Berry Gordy. This concerns especially his trajectory. His family was quite tight, disciplined, and work-focussed, yet for a while the youth Berry Gordy got known as the “lazy bum” among his siblings, living off others, and avoiding jobs and work. His parents tried at times in vain to arrange some more steady jobs for him. In time, Berry Gordy “got to know the streets”, so to speak, and caught the habit of gambling in dubious areas and locales. In part he lived a life close to, or even in, crime. At one point he had a few prostitutes working for him, making him effectively a pimp. He wanted to stop that, though, and changed his ways toward an own business, aided by his tight and supportive family..

His interest in music, and artists like Jackie Wilson he met at a club where he worked, put him on the music industry path, including useful connections. He wrote songs that became hits. That made him money to start producing and in time the recording company that would become known as Motown.

His sisters and brothers would achieve important functions in it, under Berry Gordy.

That focus on Gordy remained throughout the rest of the book. In many instances it even seems mainly written from Gordy’s perspective, although Posner as author stays quite objective.

I guess it is undeniable that Gordy as a person – but with his family - is dominant in Motown, at least as a company. That is the main focus: the Motown company and its profits. The creative process of hired songwriters, weekly meetings discussing songs to record or release, and whether songs became hits, receives a lot of attention in this book. Also, how the company was run by Gordy.

DISCIPLINED AND ORGANIZED

That was the thing with Motown: it was very disciplined and organized, just like “regular” companies, so to speak. The famed Holland-Dozier-Holland songwriter trio were paid to deliver songs to artist Gordy wanted to be promoted.

Songs with hit potential, and aimed toward a “pop appeal”. Definitely a commercial choice, although the music was largely based on Black, African American traditions (soul, with Gospel influences a.o.). This music was “watered down” as Gordy aimed to reach a White audience too, besides a Black one. This made commercial sense. It was also part of his life view, though. He hired several White people at some crucial posts in the Motown corporation, also helping this cross-over.

The first million-selling hit for Motown – early in its existence – was Shop Around (1960) by the Miracles (including Smokey Robinson).

The bulk of the book is thus about Gordy’s perspective. It is to writer Gerald Posner’s credit, though, that he still keeps this engaging throughout. His dealings with some artists and groups in promoting them, from his long-time friend Smokey Robinson, to later connections with the Temptations, Marvin Gaye, and the Supremes with Diana Ross. The latter, Ross, gets quite a lot of attention in this book, also because Gordy was supposedly in love with her. Diana Ross, though, does not always come off well in this book. Not so much her artistic qualities, as her “diva”-like arrogance. This was quoted from other artists at Motown, though they also felt sidelined by her. Her on/off affair with Gordy made her also more important for Motown, besides her popularity and hits as part - and lead singer - of the Supremes. The Supremes would have several big hits.

Gordy being the main focus, others become also “extras”, and passing “supportive roles” in the way this book is told. The singer Marvin Gaye is also quite present in the book, as a somewhat looser one in the tighter Motown setting, smoking early on also regularly marijuana for instance, that was not appreciated so much at the disciplined Motown.

TOO FLAT

A point of critique I can give is that some of these non-Berry Gordy characters remain too “flat”, sometimes hardly mentioned. Whereas popular “hit makers” as the Temptations, the Supremes, Smokey Robinson and the Miracles, and some others, are recurringly mentioned, lesser known artists or musicians are rarely mentioned. “Songs were recorded”, is often said in the book, often mentioning who wrote the song (Holland-Dozier-Holland), or who produced it. What musicians he used, how he found them, how regular they were? Those questions remain unanswered. At least in this book: elsewhere I understood that Gordy gathered top musicians from the local Jazz and Blues scenes in Detroit in 1959, to help him record the songs. These group of musicians – calling themselves the Funk Brothers – were talented, but remained relatively little known, or little acknowledged . They helped make the Motown sound. This book however does not mention them much.

Unfortunately, this entire musical creative process is simply not the focus of Posner’s book, that focuses on Gordy’s general hope for “commercial hits” that a wide public liked. It is in that sense more from a business than from a musicians’ perspective.

Okay, but even the general artistic choices for songs put out for the market get too little attention, in my opinion. “Motown Soul” was known as smoother and more polished – “poppier” than more “rough-edged”, or “Blacker” Soul or R&B (or upcoming Funk) in the US. In what musical ways, I ask myself then? That is perhaps the musician in me, and shows my personal fields of interest. I am a percussionist, and I note the extensive use of the tambourine, generally on the “off-beat”, as part of the Motown sound. A bit too much tambourine, and too little other percussion (e.g. more conga’s, scrapers, or bells), at least in my opinion..

As I said, that’s the percussionist in me, and is a side path to the focus of the book, at least a detail, however crucial. Gerald Posner discusses Motown more in broad lines “as a company”, and still mentions successful hit songs and artists, meetings evaluating songs, with a “creative team” at Motown, deciding what music to release. This was interesting to me, because I did not know it went in such a structured, company-like way, with formal meetings that were recorded, registered in administrative procedures etcetera. That differs from what I heard about other recording companies, where haphazard and chaotic “personal whims” seemed more decisive in what got recorded or released for the market.

SEX

Gordy’s various intimate relationships with women, some he worked with or worked for him, get quite some attention, as do such relations between other artists at Motown. Especially his crush on Diana Ross gets much attention. Interestingly, even this becomes at the end secondary to Motown as company, pointing at a discipline. This books makes that company focus of Gordy clear, showing how this “drive” outweighs other personal and intimate relationships. A mostly commercial drive, but with cultural aspects, at least. Comparably, though even more interesting, also the famous painter Pablo Picasso tended to make personal relationships (intimate/romantic, friends etcetera) secondary to his “art”. The difference is that Picasso was the creative artist himself, whereas Gordy facilitated and organized it only, allowing for himself a, say, “colder”, materialistic distance.

MONEY

As part of this, also financial and payment issues get relatively much attention in this work. Artists complained about not getting their financial due, or too little, within the company’s framework. Royalty percentages were for instance lower than in other companies, causing dissatisfaction. An income was however secured (unlike elsewhere, where one-time payments for artists were the norm), but for some too low.

Again, the fact the Gerald Posner knows how to describe Gordy’s financial considerations in an entertaining manner, shows he knows how to write. His writing style is in that sense dynamic and engaging.

Financial issues tend not to interest me so much, even if inevitable in the system we live in, and the focus of Posner on it in this book almost puts me off. Luckily, Posner knows how to tell a story dynamically and engagingly, thus maintaining enough of my attention.

OFFICE POLITICS

The same applies to another phenomenon I personally find unpleasant and prefer to avoid: office politics. Power games at the workplace or the office: from sucking up to the boss, using connections to that boss to demean and “put in place” – according to them - uppity lower colleagues. Brrr.. This in my experience often comes down to bullying, and even structural, fascist-like mental abuse.

Motown was a company of a close family and friends, for a part at least, diminishing too much of such negative excesses. There are still some harsh confrontations and humiliating actions described as part of work processes – office politics -, in this book. Again, Posner keeps this dynamic and proportionate, so that the book remains a good read. Not a great read, but at least a good one.

LATER PERIOD

The later part of the book deals with the slow demise of Motown. Gordy moving the operations to Los Angeles in 1971 was sudden and unwelcome for several workers, musicians, and artists and Motown, though several of them followed him. There were some ups and downs since then, yet it was, as Posner quotes, “the beginning of the end” for Motown. In time Gordy wanted to expand Motown’s activities with movies/films, only partly successful. His passionate yet troubled relationship with ex-Supreme Diana Ross continued meanwhile in California, and elsewhere, after 1971. Posner continues to pay much attention to the Gordy-Ross relationship.

Some new artists joined the label that became quite successful, notably the Jackson 5 and the Commodores, resulting in world famous artists Michael Jackson and Lionel Richie. These were commercial highpoints in an otherwise decaying company, of which the peak period was more and more in the past. That is the main line of reasoning of Posner in the final part of this book.

Gordy seems by then also to have lost in part interest in Motown as music company, and obtained new hobbies notably the film industry. He remained a distant boss, but hired new presidents. These include Ewart Abner, president of Motown since 1973 up to 1975. Abner was an unsuccessful president, at least according to this book. He was relatively more pro-Black and race-conscious than Gordy and others in the company, and objected to the many white people at important positions in Motown: the number of whites had even increased when Motown went to Los Angeles after 1971. The racial “purging” he attempted was seen as problematic, and some called him even a “racist” toward white people, despite a diplomatic image he upheld of having friendly relations with whites. Besides this racial stance, Abner was also an alcoholic, making his leadership ineffective and inefficient.

Like Diana Ross, Ewart Abner does not exactly come off well in this book, at least according to the opinions stated in this book. Another president for a period, the white man of Italian (Sicilian) heritage Barney Ales, did not too well either, though economically and financially more effective and efficient, people described him as only self-interested and a money shark..

Despite these organizational issues, some of the early Motown artists also are discussed in the last part of the book. The commonly held stereotype that drugs – notably cocaine – was and is rife among artists and musicians seems unfortunately confirmed. Marvin Gaye began using coke more and more, making him unstable and problematic. Even Smokey Robinson – known as a clean and healthy example at Motown – got for a period hooked on it. Gaye lost all his money, and in fact got a large debt, and lived the final months of his life with his parents, continuing his wild, cocaine-based life nonetheless. A fight with his also unstable and alcoholic father, as may be known, cost Marvin Gaye his life: his own father shot him with a gun, supposedly after Marvin hit his father, as the fight got out of hand.. This was in 1984.

So for some instances at the end of Posner’s book, other people than Gordy are treated with more detail, but by then Gordy was less interested in the company, had less of his heart in it. The success of some new artists, e.g. Lionel Richie, The Jacksons, and Rick James, gave some temporary respite, as did some hits by those longer associated with Motown, such as Stevie Wonder.

Some nostalgic concerts looking back at Motown were also well-received. The peak period was however largely over, and Gordy agreed finally to sell what remained of Motown to PolyGram in the 1990s. This book ends in 2002, but today Motown does still exist, only as part of the Universal Music Group, into which PolyGram and Motown were absorbed, albeit still as separate entity. No longer independent, though.

CONCLUSION

Though the attention changes a bit in the final parts of Posner’s book, Berry Gordy remained the main personality described in this story of Motown. Fair enough, since Gordy started it all and remained influential throughout. It is, in my opinion, too much from his perspective too, however. I find it furthermore hard to tell whether the author Gerald Posner has an own bias or agenda, as he is relatively mild about Gordy, but presents a largely negative image of Diana Ross, albeit via others, as well as of some other artists. Some of these felt short-changed and robbed of their rightful money. Posner presents this as neutral, though repeatedly adds a tone of irritation with this: as Gordy would have had. Emphasizing drug or alcohol habits – resulting in some of these artists’ early deaths – is also a bit dubious, even if true. This because also these artists remain flat characters, and the real reasons for their problems are ignored. Maybe they were really duped, who knows. A bit more distance from Gordy’s interests taken by Posner – especially as some artist had lawsuits against him for money - would be better.

Also some other “secondary characters” or “extras” in the book, such as Ewart Abner, do not come off well. Admittedly, Abner died years before this book appeared, but Diana Ross was still well alive, and the author could have asked her about her side of the story. That would make the book more balanced, and journalistically correct, in my opinion.

In conclusion, I found the book engagingly written and it turned out to be in part insightful to me. I learned things I did not know before. It was indeed about “power, sex, and music” as its subtitle suggests. Posner is better in “broad strokes” than in detail or even interesting anecdotes. This book is , however, entertaining and dynamic to read.

A main critique I nonetheless maintain about it, is that the book was too much about money and how to run a company financially, and too little about musical creativity as such. The songwriting, musicians, and recording are only mentioned in general terms..in their function of making money. Though Posner paints a sympathetic portrayal of Gordy, the “money shark” in Gordy did not always make him come over as pleasant in some instances in this book. Sometimes even as cruelly selfish. Kind of uneven – and slightly hypocritical - in relation to the critique and ridicule of Diana Ross for having a big ego, a lavish lifestyle, and big money-spending habits.

So, a recommendable book to read in and by itself, but for a more balanced view from different perspectives one should look elsewhere. Also, those interested in the process of creating and making music – as myself - should look elsewhere. It’s indeed more about “money, sex, and power” (the company), “office politics” and such, than about music as cultural or artistic phenomenon. That is a pity. Only the superficial fact that songs became “big hits” gets enough attention.

JAMAICAN MOTOWN

I am more a Reggae fan. I appreciate (songs by) some artists who recorded for Motown, notably Stevie Wonder and Marvin Gaye, along with a few others, but found the “Motown sound” overall a bit too poppy and polished to my taste. I liked the call-and-response vocals that characterized that sound, though: a beautiful African retention in a Soul context. Also, the musicians of the house band up to 1971 – the Funk Brothers – had some nice flourishes here and there..

Reggae I like much more though, since my teens already. I soon found out, however, that an important early music label in Jamaica since the 1950s, Studio One, was called “the Jamaican Motown”. Its founder – Clement “Coxsone” Dodd: the first black record company owner in Jamaica – is even compared by some to Berry Gordy, regarding his role in Jamaican music.

Studio One was indeed crucial in Jamaican music, also in genres preceding Reggae (that developed around 1968), such as Ska (appearing around 1959) and Rocksteady (developed around 1966). It helped develop the Jamaican music industry, but also genres.

Motown in the US also helped develop the career of several in time well-known and successful Black US artists, just like in Jamaica many artists – including “big reggae names” like Bob Marley, Dennis Brown, Burning Spear, Bob Andy, Alton Ellis, Sugar Minott, Lee Perry, and many more, started at Studio One.

GOOD COMPARISON?

Having read the book on Motown, I would like to dedicate the final part of this post/essay to analyse whether this comparison in fact makes sense, according to my knowledge of both Motown and Studio One. Is Studio One really “the Jamaican Motown”, or is it merely a figure of speech?

I know quite something about Jamaica’s Studio One by now, from several works. Now I know more about Motown. I conclude that there are similarities, but also crucial differences.

The parallel that many local artists started their career there is certainly there. Historically, there is also a parallel. Studio One was founded in 1954, but started having an own recording studio in 1963. Motown started in 1959. Both labels “peaked” in the 1960s, so to speak, and ended (more or less) since the 1980s (very roughly speaking)..

Motown was an actual company with separate formal departments and administrative structures. Studio One was, on the other hand, simply said, the person Clement “Coxsone” Dodd. That is in some way funny, but also unfortunate. It had no accounting department for instance, or a marketing department. It was all much more informal than that. Musicians and artists were very busy recording at and pressing records through Studio One though, all throughout the week and during whole workdays. Much music was released, and work has certainly been done. Just like at Motown.

Lacking such formal structures, the weekly, Friday meetings about what songs to put out, at Motown, seems a far cry from the ways in Studio One. Some musicians, songwriters, artists/singers themselves, or Dodd, might expect or have the hunch that certain songs that were being recorded might do well and become hits “in the dancehalls”, but this was never formalized in meetings. No “marketing” professionals or staff were involved. Often their feelings were justified as Studio One put out many successful songs.

This shows how Dodd had gathered some good, talented musicians, songwriters, and singers around him, and had a good “ear” for what is a good song or a potential hit. Dodd could not even play an instrument himself, which makes it even more special. Some instrumentalists joked that he (Dodd) did not even notice when a guitar clearly needed tuning. Dodd had a good “ear” for recognizing good songs and hits, though, being a thing he had in common with Berry Gordy, as well as his capability to gather talented musicians around him and useful recording equipment. As a former sound system (mobile discotheque) owner, Coxsone Dood also was well in touch with the local public tastes, increasing Studio One’s commercial successes. This also applied in a way to Gordy.

The Jamaican music industry was, and still is, however different from the one in the US. There is a more direct connection with popular taste and the public through the said Sound Systems and the public dancehalls. New releases were often immediately tested there for an audience. In the US, songs were released for an abstract “market” with a monetary aim. Also by Motown. The audience and public had their say therefore at the end of the product in the US, while in Jamaica more in early stages. This audience reception at dancehalls then helped shape and direct artistic and recording choices at Studio One.

This is an interesting, and actually more “democratic”, aspect of the Jamaican music industry. A good song is a good song, but a good and balanced - earlier - connection with the actual public is also necessary or at least more “real”. It avoids at least in part that big companies try to shape or manipulate our tastes. This has become of course a common, and degenerated, aspect of capitalism in Western societies, affecting all products, including cultural ones.

Despite these positive points, Coxsone Dodd also had some conflicts with artists. Like in Gordy’s case it related to money. Many artists felt they were underpaid or robbed of royalties for their work and music by Coxsone. Most artists at Studio One came from poor, ghetto backgrounds, and were initially not even knowledgeable about such rights. Some objected against Coxsone Dodd, or recurringly asked Dodd for more money or a better deal, hoping to eventually get out of the cycle of poverty of ghetto living.

Several Jamaican artists complained about how hard it was to simply approach Dodd, as he always had some “tough guys” around him, guarding him. Dodd thus seemed not to be generous financially, comparable to Berry Gordy in that sense. Again, Gordy faced several lawsuits by his former artists, in Jamaica it went more informally: some Jamaican artists once at Studio One at the end simply left disgruntled, or acquired means to start their own recording company..

So, there seem to be similarities as well as differences, between Motown and Studio One, and their founders Berry Gordy and Coxsone Dodd, but either way: they were definitely both musically influential, in their respective genres (Soul for Motown, Ska, Rocksteady, and Reggae for Studio One), in their national contexts, but eventually also internationally. This accomplishment is perhaps the main similarity..